Wp/dlg/Долган ойнуулара
Долган ойнуулара (оонньуулара) — долган омук бэйэтин ойнуулара, ойнуу эбэтэр спорт курдук буолуон сөп. Үксүн долган ойнуулар табалар туһунан эбит[1][2]. Ойнуулар үксүн оголорго аналлаак[3].
Ойнуулар көрүӈнэрэ
[edit | edit source]Маабуттаа
[edit | edit source]Оголор, ойнооччулартан 15-20 атылынан, таба муоһун каарга эбэтэр буорга туруоран кэбиһэллэр. Биир ойнооччу муоска маабуту барагар. «Табаны туппут» буоллагына, ынтак маабуттуур, таппатак буоллагына, кини оннугар атын ойнооччу маабуттуур. Ким элбэктэ таппыт, ол кыайар[4].
Атыыраттар
[edit | edit source]Уолаттар ойнуулара. Долган оголор табалар карсарраларын элбэктэ көрөр этилэр, ону үтүктээн, маннык ойнууну толкуйдаабыттар.
Ойнуу маннык барар этэ: каарга эбэтэр буорга 3—4 атыл диаметрдаак төгүрүгү уруһуйдууллар, онтон иккиэн, тобуктардарыгар олорон, бэйэ-бэйэлэригэр утары тураллар. «Чэй!» диэн камаанданан кинилэр, кыратык һүүстэринэн һаайсан баран, һүүстэринэн төгүрүк таһыттан таһаараа һатыыллар. Ким төгүрүккэ каалбыт, ол кыайар. Онтон иккис икки эмиэ итинник гынар, онтон ол кыайбыта маӈнайгыны кыайбытын кытта һаайсар. Ким барыларын кыайбыт, ойнуу кыайыылаагынан буолар[5].
Мас тардыыһыыта
[edit | edit source]Бу спорт көрүӈэ һакаларга онуга долганнарга элбэк таргатыыны ылбыта. Манна 100—120 см уһуннаак катыӈынынан оӈоһуллубут маһы эбэтэр катыӈ маһы тутталлар. Манна икки киһи кыттар, үксүн уолаттар онуга эр дьон. Судьяны талаллар.
Икки ойнооччу муостага эбэтэр һиргэ олороллор, атактара бэйэ-бэйэлэри кытта кэккэлэспит буолар, иккиэн биир маһы туттуһа олороллор, судья эппитин кэннэ, тарда бараллар. Маһы тардан ылбыт эбэтэр өстөөгү һиртэн тардан ылбыт, кыайар[6].
Быраабылалар
[edit | edit source]- Ойнуу судья эппитин эрэ кэннэ сагаланар;
- Ким өстөөктөн маһы тардан ылбыт эбэтэр өстөөгү һиртэн тардагына, ол кыайар.
Мөөчүгүнэн табыы
[edit | edit source]Былыр-былыргаттан, долган дьактар оголоругар көппөктөммүт мөөчүктэри оӈорор этилэр. Оголор былыргы, эмэк төӈүргэһи булар этилэр онуга, эмэги таһааран, мөөчүктэри итиннэ барагар этилэр. Ким элбэктэ мөөчүгүнэн таппыт, ол кыайар[7].
Тыыннан һырсыы
[edit | edit source]Тас һигэлэр
[edit | edit source]- Игры народов Таймыра — һаамайдар, эвэннэр, долганнар, дьурактар онуга энецтар ойнууларын туһунан һурук.
Һигэлэр
[edit | edit source]- ↑ долганские игры подвижные игры на каждый день | Саскылана Ивановна Кылтасова. Работа №334928
- ↑ Внеклассное мероприятие: «Долганские национальные игры»
- ↑ Игры народов Таймыра
- ↑ Игры народов Таймыра: Игры долган — 20 һ.
- ↑ Игры народов Таймыра: Игры долган — 21 һ.
- ↑ Игры народов Таймыра: Игры долган — 22 һ.
- ↑ Игры народов Таймыра: Игры долган — 23 һ.
 | |
|---|---|
| История | |
| Култуура | |
| Тыл | |