Wp/dlg/Гуорат
Гуорат — олоктоокторун аксааннарынан тиийэр, олоктооктор ыаһактара гуорат ологугар бассар онуга бөдөӈ историческэй, географическэй, култуурунай онуга экономическэй һуолталаак, нэһилиэнньэлээк пуун[1].
Улаатан иһэн, гуораттар агломерациялары тэрийэллэр. Дойдуларга онуга регионнарга улакан һуолтаны гуораттар-миллионниктар, мегаполистар оонньууллар. Гуораттарга аан дойду улакан аӈаара олорор[2].
История
[edit | edit source]Маӈнайгы гуораттар, неолит периодыгар баар буолбуттара, колобур: Иерихон гуорат[3]. Маӈнайгы гуораттар үксүн кыра промыселы онуга тыа каһаайыстыбаны кытта һибээстээк этилэр, ол һибээһи билиӈӈээӈӈи диэри кыра гуораттар илдьиэн һөп.
Ортокуу үйэлэргэ гуораттар үксүн крепостэр онуга замоктардар аттыгар үүнэр этилэр. Гуораттар үксүн античнай, традиционнай уопсастыба уратыларын каалларбыта.
XIX үйэгэ бырамыыссаланас өрөбөлүүссүйэтин һалтаан улакан олоктоокторун аксаанын үүнүү сагаламмыта.
Урбанизация
[edit | edit source]| Һыл | Гуораттар олоктоокторун аксаана (киһи)[4] | Уопсай нэһилиэнньэттэн (%) |
|---|---|---|
| 1900 | 220 мөл. | 13 |
| 1950 | 736 мөл. | 29,1 |
| 1960 | 996 мөл. | 32,9 |
| 1970 | 1,331 млрд. | 36 |
| 1980 | 1,741 млрд. | 39,1 |
| 1990 | 2,275 млрд. | 43 |
| 2000 | 2,854 млрд. | 46,6 |
| 2005 | 3,164 млрд. | 48,6 |
| 2015 | ≈ 4 млрд. | — |
| 2025 | ≈ 4,8 млрд. | 58 |
| 2050 (ИНТ прогноһунан) | 6,3 млрд. | 66[5] |
Экология
[edit | edit source]
Гуораттарга атын микроклиимэт үөскүүр. Тэмпэрэтиирэтэ, атын һирдэртэн, үксүн быдан үрдүк буолар. Гуорат атмосфератын һылыйыыта топливо умайартын онуга дьиэлэр оттууларыттан һалтаан буолар. Гуораттарга быдан эрдэ каар ирэр онуга мастар күөгүрэллэр. Көтөрдөр быдан һылаас һирдэргэ көппөккө эрээри, гуораттарга каалаллар.
Һигэлэр
[edit | edit source]
- ↑ Город — Улакан Россиятаагы энциклопедия.
- ↑ The largest cities worldwide in 2025
- ↑ Город — Улакан Россиятаагы энциклопедия.
- ↑ World Urbanization Prospects: The 2007 Revision Population Database — КНТ
- ↑ New thinking urgently required to shift urbanisation onto a more sustainable path — Австралия национальнай университета