Jump to content

Wp/dlg/Аксёнова Огдуо Егоровна

From Wikimedia Incubator
< Wp | dlg
Wp > dlg > Аксёнова Огдуо Егоровна
Огдуо Аксёнова
ньууч. Аксёнова Евдокия Егоровна
Огдуо Аксёнова
Огдуо Аксёнова
Төрөөбүт күнэ 1936 үөлэс ыйын 8 күнүгэр
(Усть-Боганида, ҺҺӨҺ)
Өлбүт күнэ 1995 үөлэс ыйын 14 күнүгэр
(Дудинка, Россия)
Дьарыга Һуруйааччы
Үлэтэ Учуутал

Огдуо Аксёнова, төрүүрүгэр Аксёнова Евдокия Егоровна (үөлэс ыйын 8 1936, Усть-Боганида[1] — үөлэс ыйын 14 1995, Дудинка) — долган һуруйааччыта, долган литературатын онуга аныгы һуругун тэрийбитэ[2]. «Знак Почёта» орденын тутааччы[3].

Олого

[edit | edit source]

Огдуо 1936 һылга, үөлэс ыйын 8 күнүгэр, Усть-Боганида бөһүөлэккэ төрөөбүтэ[1]. Кини маӈнайгы коһооннорун школага үөрэнэр кэмигэр һуруйан барбыта. «Павел Чуприн» кэпсэлиттэн һалтаан, «Советский Таймыр» газетага премияны ылбыта[4].

Онтон Аксёновага коһооннорун долган тылынан һуруйарга һанаа кэлбитэ, 1973 һылга кини маӈнайгы долган тылынан һуруллубут «Бараксан» кинигэ тагыспыта. Иккис кинигэтин кини толору ырыалар туһунан һуруйуон багарбыта, ол иһин кини «Песни долган» диэн кинигэнэн дьарыктана сагалаабыта. Ол кэмӈэ, Леонид Масленников аан бастаан долган ырыалары ноталаран һуруйбута.

1977 һылга кини үрдүк таһымнаак литературнай курстарга киирбитэ[5]. Литературнай курстарга кини долган һуругун проблемарын көрөн, алфавит тэрийэ барбыта. Валерий Кравецка, кини маӈнайгы тулмаасчытыгар, кини маннык һуруйбут эбит: «Билигин толору биһиги алфавитынан дьарыктанабын, — Аксёнова һуруйбута. — һакалартан биэс буква онуга казахтартан икки буква ылар һанаалаакпын». Маӈнайгы бырайыагын кини 1978 һылга таһаарбыта[6], ол бырайыгы үксүн Новосибирскайдаагы филологтар каайгаабыттара.

1979 һылга долган алфавита тагыспыта[7]. 1990 һылга бүтэһик (һэттис) букварь версията тагыспыта, букварь Москваттан официальнай признаниены ылбыта, «Просвещение» издательствота бэчээти сагалаабыта. Школаларга ити букварьынан үөрэх сагаламмыта[8].

1980-c һылларга, Огдуо түөрт тыһыычча тыллаак долган тылдьытынан дьарыктаммыта.

Огдуо ологун бүтүүтүгэр, кини былыргы обрядовой долган поэзиятыгар төннүбүтэ. Огдуо 1995 сылга, үөлэс ыйын 14 күнүгэр, Дудинка гуоракка өлбүтэ.

Өйдөбүл

[edit | edit source]
  • Дудинкага турар өйдөбүнньүк[9].
  • Араас Огдуо кинигэлэрин выставкалара[10].

Библиография

[edit | edit source]
  • «Бараксан» — 1973
  • «Песни долган» — 1975
  • «Узоры тундры» — 1976
  • «Тундровичок» — 1979
  • «Песни северного сияния» — 1982
  • «Приезжайте в тундру к нам» — 1985
  • «Талые воды» — 1989
  • «Признания в любви: Избранное» — 1996 (Өлбүтүн кэннэ тагыспыта)

Ылыллыбыт һирдэр

[edit | edit source]

Һигэлэр

[edit | edit source]
  1. 1 2 Помнит поэта тундра
  2. ↑ АКСЁНОВА ОГДО
  3. ↑ Е. Е. Аксёнова: Бараксан — «Бастыӈ үлэтин иһин "Знак почета" орденынан, В. И. Ленин юбилейыгар "За доблестный труд" медалынан наградаламмыта. Гини ырыаларынан, үӈкүүлэринэн Всесоюзнай, краевой смотрдарга лауреат буолбута.» — 12—13-c һ.
  4. ↑ Аксенова Огдо (Евдокия) Егоровна: Огдо Аксенова — автор первого долганского букваря. Ее книги издавались во многих странах мира.
  5. ↑ Вопреки линиям партии
  6. ↑ Страница долганского букваря из комплекта рукописных страниц
  7. ↑ 85-летие Огдо Аксёновой
  8. ↑ Долганы
  9. ↑ Памятная доска Огдо Аксеновой
  10. ↑ «Я пишу Вам больше от радости…» к 85-летию со дня рождения Огдо (Евдокии Егоровны) Аксёновой

Retrieved from "https://incubator.wikimedia.org/w/index.php?title=Wp/dlg/Аксёнова_Огдуо_Егоровна&oldid=6788333"