Jump to content

Wp/cak/K'ajtzij

From Wikimedia Incubator
< Wp | cak
Wp > cak > K'ajtzij

K’ajtzij

Ri k’ajtzij man jun ru q´ajarik pa ruyonil, xa xe nutz’aqatisaj o  nujal ruq’ajarik jun tzij chuqa’ jun q’aptzij  ri rachib’ilan. Chi rutz’ib’axik  rokisan ch’ach’ k’uxatz’ib’,  chi nuya’ jun ruq’ajarik k’ochik nsamajix k’ikin chik jun ley taq tzij chuqa’ nkitun ki’ chikikojol ri junan taq tzij. K’o jun ka’i’ oxi taq k’ajtzij ri jantape’ nokisax pa qach’ab’al, ri ye qajikib’a’ apo.

Xo’onil (partículas negativas)

Man nkijujik ta ri raponil jun b’anoj o jun chik peraj chi jun b’ab’, re k’ajtzij re’ ja ri: man chuqa’ ni. Ri kokolil man jantape’ nik’atzin chire ri tz’aqatisan k’ajtzij ta, po ma nuk’uaj ta rik’in b´anoj takanem (verbo en modo imperativo).

Tz’eteb’äl

Man xpe  ta ri ajtz’ib’

La secretari no vino

Man ti pe

Que no venga

Man k’a’aj ta

No es galería

·        Jujukinem (partículas afirmativas)

Nokisax chi ru jujik jun tzij, nub’ij jun chimab’äl, chi ki kojol re’ e k’o qäs nujujik chi ja’ o manaq, ri k’ajtzij nokisax pa re jun peraj re’ ja ri: ja', e je’

Tz’eteb’äl

Ja’, xib’e chi wachoch

Sí, me fui a mi casa

Je’, xkitz’ib’aj kan ri rubi’

Sí, lo inscribieron

E je’, rije’ rek’amon el

Sí, ellos se lo llevaron

·        Chomtzij (partículas direccionales)

Inkib’ij jun k’ojib’äl akuchi nb’e wi ri b’anoj. Man nki k’an ta riwixal tzij chuqa’ rujotay tzij, man yesamaj ta pa kiyonil, ninb’iajsaj apo ri b’anoy tzij, re re’ tikirel b’anojil chuqa´man b’anojil ta.

Chomtzij

Pe

Apo

Aq’anij

El

Kan

Qa

Ok

Indicación

Direccional hacia acá

Direccional hacia allá

Direccional hacia arriba

Direccional hacia afuera

Direccional quedarse en el mismo lugar (también significar enfatizar o admirativa)

Direccional hacia abajo

Direccional hacia adentro (también puede ser afectivo)

Tz’eteb’äl

Kan                       taq’axaj kan

Pe                         taq’axaj pe

El                          taq’axaj el

Aq’anij                  taq’axaj aq’anij

Apo                      taq’axaj apo

Ok                        taq’axaj ok