Wp/bci/Bin-Houyé
Bin-Houyé i suplefɛktir’n wo Côte d’Ivoire i wia atɔliɛ lɔ oka lika’m be nun lɔ, Tonkpi reziɔn’n nun, ɔ nin Abidjan m’ɔ ti Côte d’Ivoire'n i sika klɔ dan’n be afiɛn’n ti nun kilo 700 (Yamoussoukro yɛ ɔ ti politiki klɔ dan’n niɔn). Kɛ be sunsun'n ɔ ti 500 km², yɛ sran nga be tran lɔ’n be ti sran kɔe 60.000, be nun sunman be ti Yacouba annzɛ Dan mun.
Kɛ nvle’n i lika kwlaa sa’n, blɛ wie’m be nun’n, sran’m be afiɛn ndɛnngan nin politiki ndɛnngan’m be o Bin-Houyé su, ɔ nin sika ndɛ’n.
Bin-Houyé lɔ’n, lika’n ti munnoun oka'm be ti, ɔ nin bo lika, nin kpɔlɛ kpɔlɛ lika’n kanngan.
Bin-Houyé suplefɛktir i ja ngua lɔ’n be to Toulépleu liɛ’n (be afiɛn’n ti nun kilomɛtri 27), i nglo lɔ lika’n nun’n be to Zouan-Hounien (kilomɛtri 21), i bue ng’ɔ o wia atɔliɛ lɔ’n, nzue ba Nuon mann ɔ nin Libéria be afiɛn’n ti kilo nsan, i wia afiliɛ lɔ’n, Cavally nzue ba'n sinn ɔ nin Bloléquin suplefɛktir be afiɛn.
Lika nga be o lɛ’n, ɔ nin lika nga be o lɛ’n
[edit | edit source]Asiɛ'n i siesielɛ'n
[edit | edit source]Kɛ ɔ fɛ i wia afiliɛ lɔ lele m’ɔ́ fá jú i wia atɔliɛ lɔ’n, asiɛ lika'n ti kiawa, yɛ ɔ fite cenjei'n kɛ nyonflɛn ti sa.
Lika’n i nuan su
[edit | edit source]Bin-Houyé suplefɛktir ti klɔ ablanan-nin-nun (45) mɔ taka lika kɔe 500 km² (kilomɛtri kare) su.
La faune et la flore
[edit | edit source]I bo lika’m, nzue ba nɲɔn (Nuon nin Cavally) be sin nun, be kwla fa awa bo (forɛ klase) mun wuka su.
Nnɛn wafa wafa’m be sɔnnin kpa : i nga be lɛ ovie mun, nin nga be lɛ ovie mun, nin nnɛn nga be o nzue nun mun, ɔ nin kakaa kanngan mun. Be wun ndo mun, nin nnɛn nga be di nnɛn mun, ɔ nin nnɛn nga be di asiɛ wun ninnge mun. Anuman mɔ be wunnin be wafawafa kpanngban’n, be yo maan lika’n yo klanman. Be kwla wun nnɛn kanngan sunman kpa be nun nga be lɛman ovie'n be nun, be ti kɛ buke be akpasua'n sa, nin kaka mun, nin n'zue'm be nun liɛ'm be wie, ɔ nin wie mun ekun.
Blɛ'n i wafa'n
[edit | edit source]Bin-Houyé suplefɛtir, lika’n ti gbunndun mɔ lɛ blɛ nɲɔn, nzue tɔlɛ blɛ nnyɔn nin lika kee blɛ nnyɔn. Afuɛ kwlaa nun’n, nzue’n tɔ dan. Nzue tɔlɛ blɛ dan’n bo i bo Mɛ sra nun lele fa ju Zuie sra nun, ɔ kwla ju Août (utu) nun bɔbɔ. Nzue’n tɔ dan yɛ kpɛ suman. Kɛ ɔ fɛ i Novamblu sra nun lele m’ɔ́ fá jú Zanvie sra nun’n, lika’n i dolɛ’n ti kaan, yɛ aunmuan ti kee. Afuɛ kun nun lika’n i dolɛ’n ti 25°C. Arɛ blɛ nun aunmuan lowa mɔ ti kee'n fin Sahara aawlɛ nun m’ɔ fita Afliki i wia atɔliɛ lɔ’n nun, kɛ fɛ i Desamblu sra nun lele fa ju Fevrie sra nun. Lika'n i jɔlɛ'n ti dan kpa, ɔ ti 98%.
Nzue ba mun be su ndɛ
[edit | edit source]Nzue ba nɲɔn (Nuɔn nin Kavali) ɔ nin nzue ba kpanngban kpa be sonnji reziɔn des montagnes (oka'm) nun. Sanngɛ, kɛ lika ko yo kee'n, klɔ sunman be di nzue we.
Nvle i sielɛ'n i lika
[edit | edit source]Sa kekleekle nga be o Bin-Houyé lɔ’n, be dunmua trannin lɛ ka naan politiki nun nin sonja’m be alɛ ng’ɔ tɔli Côte d’Ivoire’n w’a tɔ (kɛ ɔ fɛ i 19/09/2002 nun’n). I sɔ liɛ'n yoli afɛ awa sran'm be juman dilɛ'n nin sran'm be tranwlɛ nun ndɛ'm be lika Bin-Houyé i suplfɛktir nu’n. Be kwla tikeli juman wie'm be anuan, sanngɛ wie mun mɔ afɛ tɔli be nun sran'm nin sika ndɛ ti’n be nyin nin be anuan. Be nga be olɛ mun yɛ, kolɛzi munisipali kun (1), ba kanngan'n be awa suklu mun nga be o lika sɔ’n nun mɔ be ti ablasan (30), awa dɔɔtrɔ sua kun (1) ɔ nin CIE-SODECI i anuannzɛ kun (1) (Société d’électricité et de distribution d’eau d’Ivoire en Côte d’Ivoire); be nga sa kekle sɔ’n ti’n be diman junman kun’n, yɛle Banque d’épargne, Biro de l’impôt, Biro de douane nin Côte d’Ivoire Télécom liɛ’n. Sanngɛ, ɔ ti Côte d’Ivoire lɔ lika nga be di cacao’n, ɔ nin kafe dilɛ’n, ɔ nin like uflɛ nga be fa ukali su’n: pɔɔtablu’n i dilɛ’n, be di junman dan’n, be nun kun. Afuɛ 2008 nun’n, kɛ be fali be sa be niannin lika’m be nun’n, be wunnin kɛ klɔ nga be flɛ be kɛ (Kéatoua, Kéatoua-Yéhipleu, ɔ nin be wie mun ekun) be ti lika nga sika ɔkwlɛ o lɔ’n.
Klɔ su sua nin ninnge mun
[edit | edit source]Bin-Houyé suplefɛktir nun'n, kɛ ɔ fɛ lele mɔ fa ju yɛ'n, afɛ dan'n yɛlɛ Gbanflɛn nin talua nga be tu ko tran blɔfuɛ klɔ dandan’m be su’n, junman mɔ be nyɛnmɛn i klanman’n ti. Sanngɛ, ɔ le klɔ’n i su lɔ gbanflɛn nin talua me sua (fuae) kun (ɔ diman junman sa kekle’n ti), ɔ le klɔ’n su lɔ aladio kun, ɔ le klɔ’n i su lɔ balɔn terɛn kun.
Politiki nun ndɛ
[edit | edit source]Bin-Houyé suplefɛtir nun politiki ndɛ’n taka paati nɲɔn be su : UDPCI nin PDCI. Afuɛ nga be sinnin lɛ’n be nun’n, mɛr nin depite kpanngban be sieli lika'n. Be kwla wun i sɔ liɛ'n tablo nga nun :
| Cɛn nga be fali i’n | Duman | I ninnge’m be | Djuman | N'dɛ |
|---|---|---|---|---|
| 2021 | Kokousseu Tomin Alexis | UDPCI | Homme politique | Be kpali i |
| 2016 | Guei Danin Magloire | Indépendant | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 2011 | Mme Kayo Slaha Clarisse | UDPCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 2001 | Noutoua Youdé Célestin | UDPCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 1995 | Auguste Sevérin Miremont | PDCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 1990 | Togbe Pascal | PDCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 1985 | Sapohi Dohou Nizard | PDCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| 1980 | Metoua Noutoua Ibsen | PDCI | Politikifuɛ | Be kpali i |
| Cɛn nga be fali i’n | Duman | I ninnge’m be | Djuman | N'dɛ |
|---|---|---|---|---|
| 2023 | Meman André Narcisse | RHDP | Politikifuɛ | élu |
| 2018 | Meman André Narcisse | RHDP | Politikifuɛ | élu |
| 2013 | Gueu Seuyanou Jacqueline | UDPCI | Politikifuɛ | élue |
| 2001 | Ouguin Panpoa Julien | UDPCI | Politikifuɛ | élu |
| 1995 | Noutoua Youdé Célestin | PDCI | Politikifuɛ | élu |
| 1990 | Auguste Sévérin Miremont | PDCI | Politikifuɛ | élu |
| 1985 | Auguste Sévérin Miremont | PDCI | Politikifuɛ | élu |
Ɲanmiɛn sulɛ wafa’n
[edit | edit source]Kɛ Côte d’Ivoire lɔ lika uflɛ’m be fa ti sa’n, Ɲanmiɛn sulɛ wafawafa’m be o Bin Houyé suplefɛktir nun. Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga sran’m be su'n be'm yɛ : Nyanmiɛn flɛfuɛ'm, nin Klistfuɛ mun, Klistfuɛ be nun'n Katoliki'm nin Protestant'm be yɛ be lɔɔ. Be nga be tran lɔ’n be nun wie’m be su Ɲanmiɛn sulɛ'n i wafa nga ɔ taka be nannan'm be su'n.
Alɛ'n i sin sa mun
[edit | edit source]E su wun kɛ sran’m be su di yalɛ, i sɔ’n ti tukpacɛ nga be saci sran’n kɛ jɛkuajo, nin tuberculose annzɛ STD/STI (VIH/SIDA kɛ i nzɔliɛ sa’n) be yɛ be klo i kpa’n niɔn, be su tɔ sra'm be su. Be wun kɛ juman nga be kpɛ sika’n be su kan ase are tɛtɛ nga be fa di juman bɔ saci ninnge'm be ti.