Jump to content

Wp/bci/Agou (Côte d'Ivoire)

From Wikimedia Incubator
< Wp | bci
Wp > bci > Agou (Côte d'Ivoire)

Agou ti klɔ kun m’ɔ o Côte d’Ivoire i ngua lɔ lika’n nun’n, ɔ o Adzopé i depaateman nun, La Mé reziɔn nun. Ɔ kacili komini afuɛ 1985'n i ɔktɔblu sra'n i le 17 su mmla nzɔliɛ 85-1085'n ti. Agou yɛ ɔ ti Adzopé depaateman i anuan’n niɔn. Agou lika'n ti Komini nun klɔ dan. klɔ nga be flɛ be kɛ Ayallo, nin Diapé, nin N’Guessankoi, nin Boudépé, nin Akoundzé, nin Andé, ɔ nin nanmue nga be mantan be mun yɛ be yo komini sɔ niɔn.

Laa sa’m be su like

[edit | edit source]

Agou klɔ'n wo lã Akye'm be nvle'n nun, be flɛ i kɛ "Tchoyasso". Tchoya kantɔn’n i nun'n, Yakassé-Mé, nin Bécédi-Brignan, nin Agou, ɔ nin Adzopé suplefɛktir mun yɛ be o nun ɔn. Agou i komini ti klɔ nso : Ayalo, N'guessankoi, Agou, Diapé, Andé, Grand-Akoudzin, ɔ nin Boudépé, yɛ Agou yɛ ɔ ti i klɔ dan'n niɔn.

I sɔ nvle'n fin Ghana, alɛ mɔ tɔli Ashanti famiɛn bia’n su'n ti. Kɛ be juli reziɔn sɔ’n nun, be wunnin mmé kpanngban, kɔkun be ko trannin be bo. I sɔ ti yɛ be flɛ be kɛ "Tchoyasso," i bo'n yɛle kɛ "be nga be tran mmé be afiɛn lɔ'm". Sɛ e su bubu nun aniɛn sɔ nu'n, "Tcho" i bo'n yɛle mmé, "Ya" i bo'n yɛle nun lɔ annzɛ be afiɛn lɔ, yɛ "Sso" i bo'n yɛle sran nga be tran lɔ'n.

Ngɔ ti Agou m’ɔ ti klɔ dan’n liɛ’n, be fa sunsun bla yakpafuɛ kun mɔ be flɛ i kɛ Aponin (m’ɔ ti Apo i nin’n), m’ɔ sie klɔ’n yakpasu'n, i ndɛ. Be wan ɔ fin Lépin kantɔn nu yɛ ɔ bali ɔ. Afɛ ti'n kɛ ɔ́ júli mmé be bolɛ'n, ɔ lo wunmiɛn be bo lɛ.

Asiɛ’n i wafa’n nin ijre’m be wafa'm

[edit | edit source]

Agou komini wo bo lika kun mɔ lika ti mlanmlan afuɛ wunmuan nun’n. I asiɛ lika’n ti konngo nin okaoka mɔ i bue ti fɔkɔ lika'm. Nzue ba kaka be kpɛ komini’n nun. Agou komini nun asiɛ'n nin ijre'm mann lɔ’n ti fie dilɛ’n yo ye lɔ dan, ɔ ti komini nun sika kundɛlɛ'n i like kikli. Be nga be tran lɔ’n be dan lika be di kakao, kafe, hévéa, mme, be nin like dilɛ fie'm kɛ agba, nin duo, nin manda be fie, ɔ nin wie'm ekun...

Anyia sua'm nin sran'n i nglo yilɛ lika'm

[edit | edit source]
  • Like suanlɛ lika
  • Ba kanngan kpa'm nin i lɔ'n mun be like klelɛ’n

Klɔ kwlaa nga be o komini nun'n, be le suklu kun, nɲɔn annzɛ nsan. Kɛ be yi awa ba kanngan'm be suklu nga be o Ayalo nin N’guessan-koi’n, suklu onga’m nga be kalɛ'm be lɛ ba kanngan nga be nian siman ijɔ kpa'n be suklu. I sɔ suklu ti nnun, yɛ awa i ba kanngan suklu'n be ti blu-nin-mɔcuɛ.

  • Kolɛzi ba'm be like klelɛ'n

Agou komini le awa i kolɛzi nsan, awa lise kun, ɔ nin be tiaun kolɛzi ba'm be suklu nɲɔn.

  • Ayre yolɛ ndɛ

Agou komini le awa dɔɔtrɔ sua kun, yɛ dɔɔtrɔ (mɛdsin) bian kun yɛ ɔ ti i su kpɛn’n niɔn. Kɛ be yi Ayalo klɔ nun'n, klɔ nsiɛn onga’m be liɛ’n, be lɛ be tiaun dɔɔtrɔ sua kun be klɔ'm be su, be lɛ dɔɔtrɔ infimie nin bla nga be wu ba'n kunngun.

Klɔ kwlaa nga be o komini nun’n, nvle nun kuran'n i su yɛ be o wie ɔ. Be kwlaa be le nzue kpa be nɔn.

  • Sran'm be wun flɛlɛ ninnge'm

Komini'n lɛ Côte d’Ivoire Telecom wun ninge'm be wie, ɔ nin akpasua be takali be tiaun flɛlɛ ninge'm kɛ : Orange, Mtn, nin Moov'n be sa.

Sran be sasalɛ ninnge'm

[edit | edit source]

Agou komini le zandameli kun, i yɛ ɔ niann sran’m be su kpa a, yɛ be nian sran'm be sɛsɛ yolɛ'n su ɔ.

Sika ndɛ

[edit | edit source]

Agou nin Abidjan, m’ɔ ti Côte d’Ivoire i sika kundɛlɛ klɔ dan’n, be mantanlɛ'n ti i sika atin'n kun . Ɔ o gudrɔn atin ngɔ fɛ i Abidjan kɔ Adzopé (m’ɔ ti La Mé reziɔn'n nin Adzopé depaateman be nun klɔ dan), i su. Akpɔ sɔ’n kpɛ nvle’n i ngua lɔ lika'n i wia afiliɛ lɔ lika’n nun, ɔ fa ju ɔ nin Ghana be awɛ'n su. Klɔ onga nga be o kɔmini’n nun’n, be atin’m nga be fa kɔ klɔ dan’n su lɔ'n, be kwlaa be ti kpa blɛ kwlaa nun.

Be kwla fa fɔkɔ'm mɔ be ti jue'm nin tro ninnge'm be dualɛ lika'n, wuka fie nga be mann sika (kafe, kakao, waka, hévéa , ɔ ni nme) su. I sɔ like kpakpa nga e lɛ be fie dilɛ'n i lika'n, e kwla fa nannin, nin boli, nin kɔkɔti, nin nnɛn kanngan nga be kpu liké be di mun, ɔ nin nnɛn nga be le ndɛwa mun.

Liké manzi nun kanngan yilɛ lika'n (semi-industriel’n), agba yilɛ lika nnyɔn o Diapé nin Andé, be nin Agou, klɔ dan'n be afiɛn’n tinun kilomɛtri 3 nin kilomɛtri 4,5.

Aata dilɛ akpasua sun'n, klɔ sunman be lɛ gua diwlɛ sua'm. Bla’m be sika kundɛlɛ junman'm yɛlɛ acɛkɛ (mɔ agba yɛ be fa yo'n) yolɛ. Be suan be bo ɔ nin koperativu nga be flɛ i kɛ Caisse d’Épargne et de Crédit Kêlécho d’Agou (CECKA), Agou komini nun bla mun yɛ dunmua i nyrun ɔ.