Wp/bci/Agnis
Agni mu be ti sran ble mɛn i wia afiliɛ lɔ lika nun sran 1.200.000, be tran Côte d’Ivoire lɔ. Be o Ghana m’ɔ mantan be i nun lɔ wie. Be yɛ be ti sran klikli nga be nin Erɔpufuɛ be yiali afuɛ ya kpɔlɛ 17 nun niɔn.
Nvle annzɛ akpasua akpasua be dunman
[edit | edit source]Kɛ e jran sa nga ɔ juli su'n, e wun be wafa wafa: Agnis, Ani, Anya, Anyi, Anyis, Ndenie, Sanwi, nin vie mun ekun.
Laa n'dɛ
[edit | edit source]Lika n'ga be fi
[edit | edit source]Afuɛ ya kpɔlɛ 18 i bo bolɛ nun, kɛ Agni klikli mun be fin Aowin m’ɔ o laa Gold Coast'n, be nin Akan nvle kun mɔ fin Ashanti'n be kpɛli Côte d’Ivoire anyaliɛ nga o wia afiliɛ lɔ. Assabou mun yɛ be yoli andɛ Baoule nvle nga o Côte d’Ivoire i nunfuɛ kikli muɔn. Kɛ Amalaman Ano maan be takali Sanwi famiɛn diwlɛ'n, be fali be atin be ɔli Abi nzue ba nuan lɔ, lɔ'n, be nu wie mɔ be wa yo Mrôfo akpasua'n be ko trɛli lika nga andɛ be flɛ i kɛ Songon'n. Be takali Indénié famiɛn diwlɛ Comoé i nuan lɔ, yɛ Moronou liɛ be nin Agni Mrôfo mun, yɛ Djuablin'n.
Ɔ fata kɛ e si kɛ be akpasua uflɛ wie'm be o lɛ, kɛ Agnis-Assonvon m’ɔ o Ebilassokro lɔ, m’ɔ o Côte d’Ivoire i wia afiliɛ lɔ lika nu sa, ɔ nin Agni akpasua dan kun m’ɔ o Tiassalé lɔ.
Andɛ
[edit | edit source]Andɛ, Agni mun be tran Côte d’Ivoire i lika sunman nun, Abengourou, nin Agnibilékro, ɔ nin Koun-Fao (Indenie-Djuablin lɔ), nin Arra, nin Bongouanou, nin Andé nin M’Batto (Moronou lɔ), ɔ nin Tiassalé (Agnéby-Maferé assa su lɔ, nin Aboisso assa su lɔ), ɔ nin Sud-Comoé). Be o Ifou lɔ lika nun lɔ wie, ɔ nin Zanzan lɔ, ɔ nin Ghana lɔ.
Klɔ nga be o ngua lɔ
[edit | edit source]Klɔ dandan sɔ be su, kɛ ɔ fɛ i afuɛ 1990 nu, sran be afiɛn ti nu, afin bonu fuɛ be bo su yo kun lika wie be nu ekun, ɔ ni kacɛnu fuɛ be sufuɛ nga be dan lika be tu be bo.
Sran akpasua mɔ be tran likawlɛ, mɔ be le mmla kunngba
[edit | edit source]Famiɛn dilɛ wafa
[edit | edit source]Akan klɔ kpɛn dilɛ wafa ti famiɛn dilɛ wafa: be kpɛn i kpalɛ'n ti aja dilɛ kun mɔ taka alobo kun su. I sɔ mmla'n fin kpɛn dilɛ mla nga be sieli mannin akpasua ngɔ di kpɛn lalafuɛ nun, Ghana m’ɔ mantan be'n nun lɔ, kɛ be se kɛ afuɛ ya kpɔlɛ 17 i awieliɛ lɔ nun.
Ka naan Aflansifuɛ mun ba sie be'n, Akan mun be siesieli be famiɛn diwlɛ kun mɔ taka famiɛn nin i nuan ijɔfuɛ'm be su. Sran akpasua mɔ be tran likawlɛ nga be ka be ti sran akpasua nsan: diewa ba mun, nin nvlefuɛ mun, nin be junmandifuɛ mun.
Sika kundelɛ
[edit | edit source]Agni mun be lɛ asiɛ nin bo; yɛ be ti fie difuɛ. Kɛ mɔ ba sɔnman ti'n, be fali Mossis mun kɛ be di juman be fie mun be nun, kpɛkun be mannin be asiɛ kɛ be akatua sa. Be cɛcɛ fie be nun ninnge nun, sanngɛ asiɛ i min yɛ ɔ ɲan i dan lika ɔ.
Kɛ be si kɛ be o Côte d’Ivoire lɔ
[edit | edit source]Ayamé lɔ, afuɛ 1998 nu lɔ, Agni mun nin Bozo mun (Mali lɔ jue trafuɛ) be afiɛn sacili. I klikli nu, sran be tranni fɔundi nu Côte d’Ivoire lɔ, afin sika ndɛ ti kpa, ɔ yo sran kwlaa ye.
Laa like
[edit | edit source]Aniɛn
[edit | edit source]Agni aniɛn o Niger nin Congo aniɛn be nu. Be waan be nga be kan aniɛn sɔ, be ti sran 250.000 Comoé du Sud lɔ lika nu.
Ɲnamien sulɛ
[edit | edit source]Agni mun be nu, Ɲnamiɛn ɲrun jranfuɛ yɛle Komianfuɛ’n. Ghana nin Côte d’Ivoire lɔ Akan be nvle be nu, sran kwlaa ng’ɔ si bae dilɛ, yɛ ɔ si sɔ ɔ. Komianfuɛ be kwla kle famiɛn be like nga be si i, annzɛ be kwla kan ayiman ndɛ.Be Ɲanmiɛn sulɛ wafa nga be fa yo , ɔ yo maan be wun nige nga sran ngbɛn ngbɛn be wunmin be wlɛ, be wlɛ. Be fali Komifuɛ mu be sieli anuannzɛ be nu.
Togo lɔ asɔnu kpɛnngbɛn nga be o Church of Pentecost lɔ, be fali be wun wlali Agni mun m’ɔ be o Ghana lɔ, ɔ nin i sin, m’ɔ be o Côte d’Ivoire lɔ be nu kpa afuɛ 1950 nu.
Like nga be di, ɔ nin nga be nɔn naan ba ɲan wunmiɛn
[edit | edit source]Agnis be di avie nin manda aliɛ nin agba be entre 20 nin 50% be aliɛ dilɛ nun, sanngɛ be wla fiman duo su.
Awlobo
[edit | edit source]Kɛ ɔ ko yo naan sran ng’ɔ kunndɛ kɛ ɔ ja bla wa kwla ja bla, ɔ fata kɛ ɔ man bla i sika nsan:
- Bla-ô-kale : sika nu ukalɛ naan ba nian bla ngɔ wa ja i lika
- Adyia-tila : Ba nonman nige tolɛ
- Bé-ti-sika : ɔ bo talua ni i si nin i nin be nu. Ɔ kaci bla .
Laa, be tu sran ng’ɔ kundɛ bla annzɛ bian i fɔ kekle kpa. Be fuanni be nga be yoli sa tɛ klɔ su lɔ, kɔkun siɛn sran kwlaa le nguan annzɛ wie kwlalɛ be su.
Ɔ fata kɛ bla nga be kundɛ bian kak be di nanwlɛ naan b’a le be mma mu ni be bɔbɔ be nguan, awuliɛ kekle nu. Ɔ fata kɛ yasua yaci cɛ be.