Wp/ami/Amis.Pangach

From Wikimedia Incubator
< Wp‎ | amiWp > ami > Amis.Pangach
Jump to navigation Jump to search
Amis postcard.jpg

Ngangan no ’Amis a Finacadan[edit]

“’Amis”, sano Pangcahen i, o sa’amisan saanay ko tatodong no nini a sowal, ano sa no holamen i, 阿美斯Amis hanen ko picudad, nipingangan no Pangcah noti:ya cysa(?) saka safaw pito a 世紀siki i tini 荷蘭 kiniyan nika somowalan. Patireng sa i sawaliyan a kakitilian a misanga’ to sapi rikec to niyaro’ a tatapangan. O 卑南Puyuma a tamdaw ko mitadihangay kakitilyaisa, sa ’amissay a 阿美族 a finacadan koni pingangan to heniyansa. Tayni sato ko Ripon iniyai i 人類tamdamdaw no kingkiwi nipa’oripay hananay, ’Amis hanto kinasowal saan.

Riyad tona ngangan no finacadan[edit]

Kapah to a sowalen ko i tiniay maro’ay i sa’amisan. O likid no kakawaw 阿美族 hanto kina kakawaw kina sowal, i tiniay i sa’amisananay a imy, kapah to a sowalen i tiniay maro’ay i saamisan han koni pingangan. Pangcah hananay, caayay kafana’ a sapinangen a milimo’ot sananay kina codad. O sowal no Farangaw a Pangcah “’Amis”hantoay, mita hanto araw na i tiniyay to i sa’amisan kina tamdaw, caay ka timolay, sisa o 'Amis hanto kita, sa’amissay kita a tamdaw sa, so^linayay o ’Amis sa. Ono Pangcah a sowal i, oniyam a tamdaw sanay ko “’Amis”, pakyni no holam apingangan i, “Pangcah” hansa, naniya ko kapeten no mita so^linay haw. Hiya hanto mipalatosa, o satimolan, o sa’amissan hanto sa, manga’ay haenen ko nipingangan, i satimolay a tamdaw o ’Amis sato, kalingko toni ’amissay, o kakitilian to ko ngangan, caay to ka ’orip noya tamdaw kasowalen.

Tamdaw no ’Amis[edit]

’Amis hananay i tini i Taywan, sa’alomanay i tini i yincomin, napakayra i 2020–miheca misa’osi, malawit to tosa polo’ a ’ofad; sa’alomanay a nika sa’opo, i tini i Kalingko, tayto a kanakaransa, i tini i masaaro’aro’ay a enar i riyariyaran enar iratoay, cayto ka papi:na pakayni i Manso. Sakasaan dadahal kina nisakanatan, masomad ko sowal o losid ato kakawaw, cayto kalecad, masomowad to konisimsim, caay to pitodong tono tao, tangsa nika tayni no Ripon. Ira Ripon ci Torii Ryūzō, 1897–miheca to Taywan, nakamayan noheny to ma’ma’an, o 秀姑巒溪 ko terong no Pangcah, nika latosahan ko Pangcah. Soelinay o wayway no Pangcah, o 母系社會 hananay. Babahy hananay, i loma’, babainay hananay mikadabo’, o alalbo no loma’ a terong o babahy. O babahy hananay nika saayawy a nika boladan i, kabana’anto ko nika masakapahayto kiso saan, babainayan hato i, ano kasingisngisanto i, matoasayto kiso saan, han ko nika somowal tiniyan a demak. Irato ko nikaselasela no babainaysa, o ’Amis a nika dododod i, tolosa, cacaysa Pangcahsa kakitiliansa, cayka dapoda:posa ato tawo, 1970–miheca no Taywan caykakapah ko kidaysa,aloman koya Pangcah a milalyowai tiniyai i kakitiliai no orip, misapatas toni simsim. Tadaniyaro’ a Pangcah i, ira ko taraniyaro’ hananay maoripsa. Alomna ko citangalay a Pangcahsa, matiya ci 馬亨亨Mahengheng, ci 楊傳廣Mysang, mizomin ko Taywan irako malahakasiai terong no mitasa, siboissay a malahitaisa, ila ko kilemelai a mimalisa.

Laleko no ’Amis

U suwal nu i ’amisay a Pangcah[edit]

U Pangcah hanay a niyaru’, u masaniyaru’ay i Taywan, paniyaru’sa i Kalingku atu Pusung tangasa i wali mitepar tu liyaliyalan, ira hen ku usaw i Tintung nu Mutan atu Mancu a paniyaru’, tangasa i 2016 a miheca tu sepatay a bulad, u belung nu tamdaw i 204189 ku nikaaluman. U saalumanay ku tamdaw nu Pangcah i Taywan a payniyaru’an. U nipangangan tu “Pangcah” hanay miseng tu suwal nu Hulam “pangca”, patatudung sa a pabana’, ira ku “tamdaw” atu ”payniyaru’” sanay a nipabana’. Ira u Amis sanay a nipingangan i, u balangaw atu paliwan ku miangangay, pasuwal sa namaka amis a miliyas tangasa i satimulan a mikihatiya tu i timulay a iwatan a nipingangan kiyari, sisa ira ku amis sanay a nipasubana’.

Pi'arawan to lakaw[edit]

  • 吳惠芳. (2011). Wikipedia 維基百科 族語詞條試寫─原住民族語詞條 2011作品集. 教育部.
  • 中文維基百科 https://zh.wikipedia.org/wiki/阿美族
  • 李景崇,1998,《阿美族歷史》,臺北:師大書苑。
  • 黄宣衞,2008,《阿美族》,臺北:三民。
  • 達西烏拉彎‧畢馬,2001,《臺灣的原住民 : 阿美族》,臺北:臺原。