Wp/aig/Wurl Bienk
Di Wurl Bienk Grup (WBG) a faiv intanaashanal aagaanayzaashan famli weh lend (levarij) tuu devlopin kawnchri. Di bigis devlopmen bienk; obzerva eena UN Devlopmen Grup. Hedkwota eena Washington, Dee-Kaa. Een FY2021, roun US$98.83 bilyan lend/'elp go devlopin an' transishan kawnchri. Mishan: end eextrim povaarti an' bild shiyard prospaariti. 2015 dieta: 10-yier DPF lendin roun US$117 bilyan. Di faiv orgn:
- Intanaashanal Bienk fu Rikonstraxhan an' Devlopmen (IBRD), 1944
- Intanaashanal Devlopmen Asosieshan (IDA), 1960
- Intanaashanal Fainans Korporeishan (IFK), 1956
- Intanaashanal Sentaa fu Setlmant a Invesment Dispyuut (IxID), 1965
- Multilaatral Invesment Girantee Ejensi (MIGA), 1988
Di fos tuu ("Wurl Bienk") gi lown an' grant tuu low/mid'l-inkom gavament fu ekawnamik devlopmen: yuuman devlopmen (edyookieshan, elt), agrikcha/rural (irigieshan, rural sarvis), envairanmen protek (poluushan-chop, ruul-enfaas), infrastracha (roud, tong-reejenerieshan, elektrik), big indastrial-pwojek, gavanans (anti-karaapshan, leegal institushan). IBRD/IDA gi preferenshial reit; grant fu puurest kawnchri. Pwojek-lown link tuu waida paalisi-chayn eena di sekta ar di hool ekawnami (egzamp'l: kostal envairanmen lown link tuu niu institushan an' niu poluushan ruul). WBG leadin fanda fu klaimat invesment eena devlopin kawnchri.
Stablish wid IMF eena 1944 Bretan Wud dem. Fos lown rebild post-Waa Tu; afta dat, fokus pan devlopmen—eradikeit eextrim povaarti/bust shiyard prospaariti. WBG a memba a di UN Soostenabl Devlopmen Grup. 189 memba gavan um; US (laajis shaoholda) tradeeshanali apaynt preziden' (nou: Ajay Banga, Jun 2023). Presiden an' 25 ekzekyootiv dairekta run lown/operieshan. Laajis votin paawa: US 15.85%, Jaman 6.84%, Chaayna 4.42%, Jaman-ee 4.00%, Yunaitid Kingdam 3.75%.
Bienk wok kava aal sekta; gi fainansin, paalisi-advais, teknikal 'elp tuu gavament; fokus pan praivet-sekta tru sista orgn. Wok guide by envairanmen/soshal saafgaad. Az wel, wan a di laajis devlopmen-reesach senta; piblish ripoot, host Open Noulij Ripazitori. Kiarenti praioriti: klaimat fainansin; ansa tuu globl kraisis laik KOVID-19.
Kreetik: paalisi kyan hat soshal welfier (1980s/90s strakcharal adjustment); riche kawnchri-dominaans; envairanmen rekord.