Wp/aig/Oushan

De oushan a de badi a saal wata weh kova bout 70.8% a Ert. Oushan mash up inta big big wata dem, weh dem kaal oushan fu — de Pasifik, Atlantik, Indyan, Antaktik/Soutan, an Aatik oushan — an dem mash up fu inta si, galf, an oda wata dem. Oushan hol 97% a Ert wata, an a de main paat a Ert haidrasfia — um wok lak wan big haat risavwa fu Ert inajet budjet, an fu kaaban saikil an wata saikil, a de foundaashan fu klaiyemit an wedda all ova. Oushan naa fu laif pan Ert, kaaz um kyar plenty a de animaal an protist laif, an um mek out fotasinteis, weh gi Ert oxijan eenna de air, an um still a gi haaf a um.[1]
Oushan saayentis dem split de oushan vertical an horizontal, pan ow de wata bihiev an ow laif deh een um. Horizontally, de oushan kova de oushanik krust, an shape um. Weh de oushan meet dry lan, um kova de kantinental shelf, wah paat a Ert kantinental krust. Yuman wok mosli deh roun de kos, an um mash up de marin laif bad bad. Vertikilly, de pelajik zoon a de open oushan wata kolam fram tap fu battam. De wata kolam split up more by ow deep um go an ow much lait reach. De fotik zoon staat a de tap, an um reach dong fu weh de lait drop dong fu jus 1% a ow um deh pan de tap — dat mean bout 200 mita eenna de open oushan. Dat a de zoon weh fotasinteis can tap pleis. Eenna dat, plant an liklik algee (de faitoplanktan dem weh float roun), tek lait, wata, kaaban daisaid, an nutrishan fu mek oganik mata. So, de fotik zoon a de mos baidivaas, an a de main paat weh ninyam kom fram fu sustayn de oushan eekosisitem.[2]
Lait onli reach a fyuu hunjrit mita more, den de res a de deep oushan chril an dark, dem zoon yah kaal mesopelajik an afotik zoon. De tap wata tempracha depend pan ow much sun hait reach de oushan tap. Eenna de tropik, tap wata can reach ova 30° selsiyas (86° farenait). Nier de pool dem, weh ais mek, de tempracha go dong fu bout –2° selsiyas (28° farenait). Deep dong eenna all paat a de oushan, wata tempracha stee roun –2° fu 5° selsiyas (28° fu 41° farenait). Wata alweez a sworl roun eenna de oushan an mek oushan korant. Dem korant yah kom fram hait, salinitee, wind, an de koriolis effek. Taid mek taidal korant, an wind an weev push de tap wata. Galf streem, kurowshio korant, agulas korant, an antaktik sirkampola korant all a big big oushan korant. Dem karri nuff wata, gas, pollutan, an hait, all kros de worl, fram tap go dong eenna de deep. All a dat tuch klaiyemit pan wan global leval. De wata eenna oushan ful a gas weh dissolv, lak oxijan, kaaban daisaid, an naitrojan. Dem gas yah swap inna an outta de oushan weh de tap deh. Ow dem dissolv depend pan de hait an salinitee a de wata. As kaaban daisaid raiz eenna de air chuu fyuel baanin, de oushan dem soak up more, an dat bring oushan asidifikaashan, weh drop de pH valyu.[3]
Oushan gi nuff benefit fu peepl, lak eekosisitem sabis, ninyam fram si, marin risous, an transport fu. De oushan a hoom fu ova 230,000 speshi, bot dem seh it mait hab ova 2 milyan speshi. Stil, de oushan deh anda nuff chritikal threat — lak marin polushan, fu much fishin, an ow klaiyemit chaij a mash up ting. Dem mash up includ oushan wamin, oushan asidifikaashan, an si leval a raiz up. De kantinental shelf an kos wata dem a de pleis weh yuman wok mash up de most.[4]
Refrens dem
[edit | edit source]- ↑ Bar-On YM, Phillips R, Milo R (June 2018). "The biomass distribution on Earth". Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 115 (25): 6506–6511. Bibcode:2018PNAS..115.6506B. doi:10.1073/pnas.1711842115. PMC 6016768. PMID 29784790.
- ↑ Bigg, Grant R. (2003). The Oceans and Climate, Second Edition (2 ed.). Cambridge: Cambridge University Press. doi:10.1017/cbo9781139165013. ISBN 978-1-139-16501-3.
- ↑ Gordon, Arnold (2004). "Ocean Circulation". The Climate System. Columbia University. Retrieved July 6, 2013.
- ↑ Drogin, Bob (August 2, 2009). "Mapping an ocean of species". Los Angeles Times. Retrieved August 18, 2009.