Wp/aig/Istori a Aanteega an' Baabyuuda

 Disya aatikl eena Nawt Aanteegan.

De istori a Aanteega an' Baabyuuda kova fram wen Arkaik naiga dem kyaan long taim-ago strai kome dong ta de deh-deh ya now. Bifuo Yuropiyan kolonee-tek-ova, de lan weh now a Aanteega an' Baabyuuda, area ya meena, min av tree wan-wan Amerindyan soesaieti weh tek turn pan de ailan dem. Inglean klaim de ailan, an' dem setl pan um long 1632. Anda Inglish/British ruul, nuf British naiga dem an' Aafrikan sliev dem min waf kome pan de ailan. Long 1981, de ailan dem get independans az de modn kawnchri Aanteega an' Baabyuuda.

Oliyaa istori (2900 BK–1700 AD)

Aanteega min fus-setl bai pre-agrachal Amerindyan dem weh dem kaal Arkaik Naiga dem (pan Aanteega plenti taim dem uozuol rong-kal um Siboney, buh dat niem blong wan pre-seramik Kyuuban set). De ereeyes setlment pan de ailan ge bak ta 2900 B. Kraist. Dem Arkaik dem min afta-saxet bai saladoid agrikyalcha naiga dem weh uozuol yuuza keramix, weh waf kome op long de ailan chein fram Venesweila. Afta dat, Arawakan-chata naiga dem tek ova raon 1200 afta Kraist, an' raon 1500 Aailan Karib tek de plies.

Arawak dem min de fus-wel-dokyument Antiguan set. Dem padl komina pan kanoo (piragua) fram Venesweila, an' Karib dem — wan nediv naiga dem fram de saim rijen — chays dem out. Arawak dem bring agrachaa pan Aanteega an' Baabyuuda; dem raiz plenti kaan, swait-patayta (wait kina), gwava, tabakyu, an' kaatan. Som a de vegitibl dem, laik kaan an' swait-patayta, stil stap hevi eena Antiguan nyam-nyam. Fuh egzamp'l, wan popyla Antiguan nyam, Dukuna (DOO-kuu-NA), a wan swait, stimi dumplyn mek fram grait swait-patayta, flaa an' spais. Mo to dat, wan a de stapl nyam pan Aanteega, fuungee, a wan kuk-up paasta mek fram kaanmeel an' waa-ta.

Mos a de Arawak dem lef Aanteega raon 1100 afta Kraist. Dem we lef-ova min den afta get raid bai Karib dem. Katolik Ensayklopidya si, Karib dem min av beta wepon an' seafarin praaplin, an' dat gi dem de edg fu mash gwaan gainst mos a Arawak nieshan dem — som dem ensliev, som dem nyam.

Katolik Ensayklopidya chya mek klia se de 'paanish exploora dem min av had taim fu spot an' fu split-uop hoo a hoo eena de nediv naiga dem dem buk-up pan. As so, de nomba an' de taip a et'nik-tribal-nieshan grup dem weh min de a de taim, kuda ezili mo plenti an' mo variaishan dan jis de tu we dem min kaal.

A Breef Istori a de Karibiyan (Jan Rogozinski, Pengwin Putnam, Septemba 2000) chya se Yuropiyan an' Aafrikan seeknis, malnitrishan an' slievry mash dong mos a de Wes'-Indiyan nediv naiga dem. Nobady na pruv shua-shua wich wan a dem kaa-z dem mash-dong reeli min de main wan. Som istoryan bai-lief se de psikolojikal stres fram sliev-layf kyah play wan big paat eena de heep a ded pan de nediv dem; ada dem bai-lief se de heap-heap-staachi, low-proteen diet weh dem get, mek malnitrishan bad pan de "Indyan" dem weh uozuol nyam plenti see-nyam fu get proteen.

De Nediv Wes'-Indiyan dem bild see-vesel dem weh dem uozuol sail pan de Aantik Oushan an' de Karibiyan See. As so, Karib an' Arawak spread out tru Souf Amerika an' de Karibiyan Ailan dem. Relaativ dem a de Antiguan Arawak an' Karib stil de eena plenti kawnchri eena Souf Amerika, notabli Brazil, Venesweila, an' Kolombia. De smala lef-ova nediv popyleshan dem eena de Wes'-Indiz keep prid eena dem eritaj.

British ruul (1632–1981)

Kristofa Kolombos spot ailan dem long 1493 pan em sekan voiyij an' niem de biga wan Santa Maria de la Antigua. Baat erli traail bai Yuropiyan dem fu setl de ailan dem flop—Karib dem min av top-an'-top difens. Inglean siker fu kolonais de ailan dem long 1632, wid Tamas Waanah az fus gobna. Setla dem uozuol yuuza sliev laaba fu gro tobacoo, indigo, jinja an' shugarkan az kaash-krop. Sa Kristofa Kodrington opn fus big shugah-pleies pan Aanteega long 1674, an' im leez Baabyuuda fu gro proveezhan fu im pleiteshan dem. Baabyuuda onli tong kach im niem. Ina de fifti yia afta Kodrington setl im fus pleieshan, shugah bizniz start paak so prafitibl dat plenti faama dem switch fram oda krop go strait pan shugah; shugah ton bak-boon a ekonomee.

sliev-woik min koman pan Baabyuuda tru de 1700-dem strait go dong ta 1834. De ailan uozuol send aut sliev go oda pleies tu. Nobadi ship dong nyu sliev a Baabyuuda fram mid-1700-dem, buh de sliev-popyleshan grow nyaa-chal. Wan esteemet long 1977 bai Lowenthal an' Klaak chya se fram 1779 go dong ta 1834 dem export 172 sliev; mos go Aanteega, 37 go Leeward an' Windward ailan dem, an' som go de sout a Yunaitid Steit dem. Plenti sliev rebeliyan tek pleis pan de ailan; de wos a dem long 1834–5. Braitin gi free-pan papah pan mos a dem koloni long 1834, buh dat noh kova Baabyuuda, so de ailan afu free up dem own sliev. Fu nuf yia afta dat, de nyu-free naiga dem noh av muuch chraan fu stap pan dem own, kas a likl faamin lan an' noh kriedit fu bai som. So, nuf a dem haafu stap pan de pleiteshan dem pan smadi-pay paypa, ar stap eena shantitaun an' tek oda laaba wen e sho. Shugahkan pradaaxhan stap az de main ekonomee fu ova wan sentchri.

Long de 18-senchri, Aanteega min hedkwata a de British Royal Naavi Karibiyan fleet. Inglish Aaba Dokyaad — wan shelda, deep waa-ta port — min de main beis; dem big-it-out bad ina de leta 18-senchri. Aadmral Horeyshio Nelson ruul de British fleet tru muuch a dat taim, an' im get unpopyla wid lokal mechant dem kas im strikt pan de Navigeishan Aak, wan British ruulin se onli British-rijista ship kuda traeed wid British koloni. Az de Yunaitid Steit dem noh de British koloni agen, de Aak gi problem fu mechant dem weh min depan pan traeed wid de nyu kawnchri.

Az kaash-krop chenj tru taim, fram 1953 go dong ta 1956 de main kaash-krop/pradak dem a kaatan, shugah, meet, seryal dem, an' lokal fruut an' vegitab'l. Afta wan-whil, de impotans a dem krop/pradak drop, kas oda kawnchri dem kuda sel pan prais weh Aanteegan ekonomee kyahn kiaa. Ina modn taim now, Aanteega ton mos-savis-biez ekonomee weh depen pan tuorizm az de leedin sowos a inkom. Same laik oda ailan dem weh depen pan tuorizm, dat kyahn turn problem yu-know; suxes depen pan ow ada-naiga wandu traavl come-an'-see. Moova den, dis kyahn ron pan seezn; so de kawnchri opn fu wik spot som taim ina de yia.

Paaleetikal developmen

Same laik mos British koloni dem, al sliev long Aanteega get free pan papah long 1833; buh dem stap ekonomikli onder de wait pleiteshan-ona dem. Ekonomik-chans fu de free-popple min skaas: likl spare faamin lan, noh axes ta kriedit, an' ekonomee bild pan agrachaa, noh pan faktari-woik. Pua laaba-kondishan dem stap so til 1939 wen wan memba ina wan British Krawn komishan tel dem fu stat wan treid-yunyahn muvment.

De Aanteega Treid an' Laaba Yunyahn, weh stat shaat afta, ton de paaleetikal kheekal fu Sa Veer Kaanwaal Boed, weh ton de yunyahn preziden' long 1943. De Aanteega Leba Paati (ALP), weh Boed an' oda treid-yunyahn man dem stat, fus run kandidaet long 1946 elexhan, an' dem tek mayoriti long 1951; fram deh-so ALP stap win win lang-lang. Long 1971 jenral elexhan, ALP los an' de "progreshiv laaba muvment" tek paawa; buh Boed an' ALP kome bak long 1976.

Taal 1958, Aanteega an' Baabyuuda min paat a de British Leeward Ailan dem. Fram 1958 go dong ta 1962, Aanteega an' Baabyuuda min paat a de Wes' Indiz Fedareishan.

Soeshalklaas an' et'nik mek-up

Soeshalklaas pan Aanteega an' Baabyuuda gro an' set pan kolonyal taim; wen British setla dem kome (an' den dem bring Aafrikan sliev dem), de sistem set strak: rait an' klaas bin fold eena wan-neda. Plenti buk dem kaal Aanteega an' Baabyuuda "wan klasik-kies a rait pan klaas an' klaas pan rait plastaap pan wan-neda". Bifo an' afta de eemanseipaishan long 1833, de tu ailan dem min run bai likl-wan minority wait pleiteshan-ona dem weh mek de top klais. Ondaneat dem: de Afro-Karibiyan poppieshan, weh "mek up de onder-woikin klais". Eena de midl, som midlman maaynawrity: 'fri pipl a kala, an' Potyogeez an' Syreyan migriyan dem, weh tek ova law, medisn, aakitekyu-woik, an' de wait-kala desk-woik dem eena bank, bizniz, an' civil soovis.

Fram 1847 go 1852, roun 2,500 Potyogeez fram de ailan Madeyra migriet Aanteega kas a bad fameen. Dem opn plenti likl shop, an' kwik-kwik dem jine de kolonyal midl klais, weh bifuo dat min run mos-bai de mulata poppieshan. Istoryan Jo-Ane Fereira not se, afta sliev-free, post-eemanseipaishan migreishan tun "wan mater a survival" fu plenti pleiteshan-ona dem; "Europyan laaba" min waan, so Potyogeez, wid ada dem, get import truout de Wes' Indiz fu jak-up Europyan nomba gainst Aafrikan nomba. Syreyan migriyan dem, een kontras ta de Potyogeez, nah reehch til de 1950-dem; "mos-ly dem run import-bizniz" an' planti stap eena akademik prefeshan. Roun 2008, bout 475–500 peepl pan Aanteega an' Baabyuuda min a Syreyan disendaant.

Aayrish fus kome Aanteega az indentcha soova an' az mechant; Aayrish indentcha soova dem ship dong pan Aanteega tru de Kromwelian kongkwest a Aayrlan. Wen Aafrikan sliev nomba gro big pan Aanteega, plenti Aayrish stap lift out fu go look wuk tru de res a de British Wes' Indiz ar de British Noat Amerika koloni dem. Plenti Aayrish mechant pan Aanteega min blong kaantin Galwei famly dem; som Aayrish-Antiguan jine wid Aayrish soova dem pan Manserat.

Afro-Karibiyan weh "mek roun 91% a de kawnchri poppieshan" min mos-kumfram West an' Sentral Aafrika sliev-trade dees-trik: Bait a Biafra, Gold Kost, Siera Liyon, Galf a Ginya, Bait a Benin, an' Senegambia. 4.4% a de blak Antiguan an' Baabyuudan poppieshan mix'd.

Independen Aanteega an' Baabyuuda (1981–tudeh)

De ailan dem tek independans fram Yunaitid Kingdam long 1981, an' ton de nieshan Aanteega an' Baabyuuda. De kawnchri jine de Kawmnwelth a Nieshan dem, an' keep konstituushanal monarchy; fus Kwin a Aanteega an' Baabyuuda min Elizabet II. De monaak reprezent eena de kawnchri bai de gobna-jeneral a Aanteega an' Baabyuuda.

Long 1997, Praim Minista Lesta Boed si deet se wan set a ekolojikli-sensitiv likl ailan dem ofa Aanteega noat-ees, weh peep'l bin a chaat fu turn naashanal paak, dem agree gi dem goh aan Maleyshan developer dem. De Guiana Ailan Developmen Prajek plan si wan 1,000-ruum hotel, wan 18-hol gaaf koos, an' wan bee-kaseeno; dat meki big kritik fram envaiyranmen group dem, minaariti memba dem eena paaliameng, an' de pries. De mata haadn op wen wan lokal man shot de PM breda. To-deh-deh, de praapoz developmen kavar eena laasuut an' paalitis.

De Aanteega an' Baabyuuda Leba Paati (ABLP) win agen long jenral elexhan long 1984 an' 1989. Long 1989 elexhan, ABLP tek al bat tu a de 17 sit dem. Long Maach 1994, paawa muuv fram Vere Boed go im son, Lesta Boed; buh ABLP stil hol paawa, tek 11 a de 17 seet. De Yunaaydud Progreshiv Paati (UPP) win 2004 elexhan; Baldwin Spensa ton Praim Minista, tek oot de langis-sovan elekter guvament eena de Karibiyan. Baldwin ruul 2004–2014.

Long 2014, ABLP kome bak wid wan bee-win; leadah min de "Wurl Baas", Gaston A. Browne. Snap-elexhan cal tree yia lata; ABLP anda Hon. Gaston Browne mash op agen: 15–1–1. Jenral elexhan hol pan 18 Janeweri 2023. ABLP min hol 15 seet fram 2018 elexhan; Browne stap az PM. Afta 2018, Browne push wan konstituushanal referen-dam; vota dem rejek; afta Kwin Elizabet ded long 2022, em si em waan run wan referen-dam fu turn repoblik sistem. Ada dan ABLP, UPP, Demokratik Naashanal Alyans, Baabyuuda Peepl Muuvment (BPM), an' tri indepenen kandidaet ruun eena 2023.

Ina de kempein, UPP praat fu rays minimum weij an' help smal-bizniz; ABLP praat fu bild mo yaas an' opn tuu politye klinik. ABLP kip mayoriti, buh drop dong ta 9 seet; UPP tek 6 seet. Treva Waaka (BPM) kip im Baabyuuda seet; Asot Maikil (indepenent; uozuol ABLP) win em seet eena de Sen Peeta konschituwensi. Browne swea-in agen az PM wan-deh afta de elexhan.