Jump to content

Wp/aig/Insekt

From Wikimedia Incubator
< Wp | aig
Wp > aig > Insekt

Insekt dem (fram Latin insectum) a hexapod invertebret dem wa stap eenna de klas Insecta. Dem a de biggis grup eenna de arthropod failem. Insekt dem hab wan chaitinas exoskeleton, wan bodi wid chree paat (hed, thorax, an abdomen), chree peah a jyntid leg, kompoun aai, an wan peah a antena. Dem a de mos divoos grup a animal dem, wid ova wan milyan speshi dem wa dem don deskraib; dem mek up mo dan half a all animal speshi dem.[1]

De insekt nervos sistem hab wan bret an wan ventral nerv kaad. Mos a dem lay egg fu repridyus. Dem breez eya chuu wan sistem a peah opnin pan dem saide, wa konek tu smol tuub dem wa kyarry eya strait tu de tishuu. De blud noh kyarry oxijin; e partly eenna vessel dem, an som a e flow eenna wan open hemokoel. Dem si tru dem kompoun aai, wid likl oselli. Plenty insekt dem kyarn hier, yuuza tympanal organ dem, wa de pan dem leg or adda paat a dem bodi. Dem smel tru risepter dem, mosli pan dem antena an mawtpaats.[2]

Ninli all insekt dem hatch fram egg. Dem groet limitid by dem stiff exoskeleton, so dem moult tu gro. De yong stiej dem ofn luk diffrent fram de adalt dem eenna shap, habet, an habitat. Grup dem wa go tru fou-stiej metamorfosis ofn hab wan pupa wa noh muuv. Insekt dem wa go tru chree-stiej metamorfosis noh hab pupa, dem gro tru nymf stiej dem wa luk mo an mo laik de adalt. De hai-levol relayshan dem a de insekt dem noh klia. Fosilize insekt dem a big saiz bin foun fram de Paleozoik Era, laik jayant dragonflaa-laik insekt dem wid wingspan a 55 tu 70 cm. De mos divoos insekt grup dem luk laik dem ko-evolv wid flawa plant dem.[3]

Adalt insekt dem mosli muuv by waakin an flaeen; som kyarn swim. Insekt dem a de onli invertebret dem wa kyarn flai fu lang taim; insekt flait evolv jus wan taim. Plenty insekt dem partly akwatik, an dem lava hab gil; eenna som speshi dem, de adalt dem tu a akwatik. Som speshi dem, laik wata strida dem, kyarn waak pan de wata surfase. Insekt dem mosli solitari, bot som, laik bee, ant an termeet dem, a shoshal an lib eenna big, well-organize koloni. Adda dem, laik eerwig dem, gi maatal kia, gaadin dem egg an yong. Insekt dem kyarn komyunikeet wid wan anadda eenna plenti diffrent we. Male mawt dem kyarn sens de feromon dem a de female mawt dem ova long distans. Adda speshi dem komyunikeet wid sound: krikit dem stridyulet, or rob dem wing tugetta, fu atrak wan meat an repel adda male dem. Lampyrid beetl dem komyunikeet wid lait.

Refrens dem

[edit | edit source]

  1. https://www.si.edu/spotlight/buginfo/bugnos
  2. https://genent.cals.ncsu.edu/bug-bytes/nervous-system/
  3. https://www.floridamuseum.ufl.edu/science/global-tree-of-life-study-shows-insects-ruled-earth-400-million-years-ago/#:~:text=The%20study%20revealed%20that%20insects,shaped%20the%20earliest%20land%20ecosystems.