Wp/aig/Haat
Haat a wan moskil oagan eena yuuman an' ada animaal. Um pam blud tru di blud-vesel dem. Haat plus vesel dem mek-op di blud sistim. Di blud weh haat pam kary aaxijen an' naareesh-men go tishu, an' kary waist laik kaaban daayaxaiyd go lang fu blou-out. Eena yuuman, haat bout di saaiz a wan klinch-fais, stap bitween lang-dem eena di mid'l-kompaartmend a ches, weh naiga kaal "mediastainam".
Eena yuuman, haat split eena fuor chaamba: tap lef/rait eitria, an' dung lef/rait ventrikl. Aften taim naiga taak bout "rait haat" (rait eitria+ventrikl) an' "lef haat". Eena gud haat, blud muov wan-wei chu di haat; haat vaav stap blud fram ran-bak. Haat rap eena pratek-shan sak, "perikaadium"; di sak gat likl fluod. Haat waa'l gat chree leya: epi-kaadium, maiokaadium, en-do-kaadium.
Haat pam wid riaidam weh paaka-meka sel dem eena "sainoeitrial nod" set; dem jenareit elek-chrik karan, mek haat kontrak, ron go "eitrio-ventrikyula nod" an' don di kondok-shan rod. Eena yuuman, no-aaxijen blud kom eena rait eitria tru di sopyaria an' infiyaara veena keevee, go rait ventrikl, den pam go palmaneri sirkit go lang; deh blud tek aaxijen an' drop kaaban daayaxaiyd. Den oxijenei-tid blud kom bak lef eitria, go lef ventrikl, pam out tru di aota go sistemik sirkit — tru aatari, aatariyol, an' kapilari — we tishu an' blud swap naareesh-men/gaaz; blud leez aaxijen, tek kaaban daayaxaiyd; den kom bak tru venyol an' veen go haat agen. Adoalt haat jienarali bit roun 72 bit pan minit wen yu res. Exasaiz raiz rait nomo fu likl taim, bot long-ran mek rait drop; dat gud fu haat helt.
Kaadyovaskyla siknis did di komon-es kaaz a ded roun di wol eena 2008 (bout 30% a yuuman ded). Mos a dem fram kaadaanri aantri diziz an' struok. Riska-faakta: smoukin, ova-wait, likl exasaiz, hai kolesterol, hai blud presha, diabietiz no unda-kontrol, an' muor. Nuf a dem sik nis no shuo saain aali; bot kyahn gi ches-pein ar shot-breet. Dokta chek haat bai taak yuu istori, lisin haat-soun wid stetaskoup, an' bai EKG an' eko-kaadiogram (yuuza yuunasoun). Speshalis weh fokus pan haat-kaaz niem kadyolojis; nuf ada brancha a medisin jain eena kia tuu.