Wp/aig/Graan Kolombiya
| Graan Kolombiya | ||
| ||
.svg) | ||
Graan Kolombiya, wey plentee naiga kaal um Grieta Kolombiya an ofishal niem a Repoblik a Kolombiya, a wan kawnchri we kava big-big paat a nawt'n Sout Amerika an likl paat a Sentraal Amerika fram 1819 go chruu 1831. Eena um min kava tudee Kolombiya, mainlaan Ekwador (dat a fu seh, dem na count de Gaalapagos Ailan dem), Paanama, an Venezwela; paat a nawt'n Peru, nawt'wes'n Braazil, an dem mek kliem pan de Esequiba reejan. Dem niem “Graan Kolombiya” an “Grieta Kolombiya” uuz wen dem a taak istori fu meck clia fram de nowaday Repoblik a Kolombiya, we haad same ofishal niem.
Intanashanal rekagnishan fu de raitfu-nes a de Graan Kolombiyan staat-run bun up 'gainst de Yurop powa dem wey nar waan Amerykan kawnchri dem free-up. Aastriya, Fraans, an Rosha uuz ongly ready fu rekagnize freedom ef de nyuu kawnchri dem wuda tek monaak outa Yurop dainasti fambli line. Anaal, Kolombiya an de faraan powa dem no 'gree pan ow far Kolombiya laan shud rech an wey de tuch (baun'ri) dem stan.
Dem prokliem Graan Kolombiya tru de Fandamentl Laa a de Repoblik a Kolombiya weh come out eena Kongris a Angostura (1819), but a no tek shiep til Kongris a Kuukuta (1821) sen' out de Konstituushan a Kuukuta. Dem mek um as wan singl-sentaa kawnchri (migl-hed). Al de time um a stan', um mark wid big back-an-bely 'tween dem wey waan powa stap eena migl wid wan straaang prezdensi, an dem wey waan fedarel chia-chia powa. Eena same time, anoda split kyan dung: wan jain-up stan' up fu de Konstituushan a Kuukuta; tuu nex grup waan dash wey de Konstituushan—wan wey waan mash-up de kawnchri a likl-likl repoblik, an anoda wey waan keep de yunion but meck prezdent even mo straaang. De saaid wey lub law-an-ordah crowd-up roun' Vaiz-Prezdent Fransisko de Paawla Santander, while de saaid wey waan mo prezdensi powa march unda Prezdent Simown Bolivar. Dem two min run budy eena de waa 'gainst 'Paanish ruul, but by 1825 de difarns come out open-open, an tek big paat eena de pol'tix no-stedi-nes fram den go so.
Een 1831, Graan Kolombiya mash dung tap a de pol'tix difarns 'tween fedarel an sentraal, an tap a reejan-tenshan dem 'mong de naiga dem wey meck up de repoblik. A bruk up a Kowlombiya, Ekwador, an Venezwela; Paanama lef out fram Kolombiya eena 1903. An cause Graan Kolombiya laan mos' maatsh de ole Baais-Royalti a Nyu Granada weh dem uuz run, dem meck kliem pan de sut'ees'n a de Maskito Shoa, an mos' a Esequiba anaal.