Wp/aig/Breethin sistim
Breethin sistim a baiyolojik sistim mek-op a speshal oagan/strach-cha weh yuuza fu gaaz-exchenj eena animaal an' plant. An-aatami an' fizioloji weh mek dis apn varye big-bai: saaiz a laiv-ting, envairanment, an' im ivol-yuushan istori. Eena lan animaal, breez-safis eena lang liena. Gaaz-exchenj eena lang tek-pleis eena milyon smol air-saak; eena mamal an' reptail dem "aalveoli"; eena buod dem "atria". Dem likl air-saak gat rij blud-suplai, so breez tap blud kwik. Air-saak link wid oud-worl tru air-wie — holou tuyub dem; biges wan a trakeya; um split eena ches mid'l go tuu main brienki; dem go eena lang an' split agen eena sekandari an' tershari brienki, den plenti smola brienkiol. Een buod, brienkiol niem "parabrienki". A de brienkiol/parabrienki weh opn eena aalveoli eena mamal an' atria eena buod. Air mus pam fram aaron go aalveoli/atria bai breezin — musl a respireishan du dat.
Mos fish an' nuf ada waa-ta animaal (vaatebret/in-vaatebret) yuuza gil — paatli ar kom-plein oud-a oagan — sub-mers eena waa-ta. Waa-ta ron oba gil baai difran ak-tiv/pasiv wey. Gaaz-exchenj tek-pleis eena gil weh mek fram tin/flat fila-men an' lamelae — big safis eerie a vaskylaiz tishyu meet waa-ta.
Ada animaal, laik insek, gat breez-sistim wid veri simpel an-aatami; eena amfibyan, skin plie vital paat eena gaaz-exchenj. Plant gat breez-sistim tuu, bot di-rexhan a gaaz-exchenj of-en opozit tuu animaal. Plant breez-sistim inkluud strach-cha laik stomata eena varees paat a plant.