Wp/aig/Aantaktika

 Disya aatikl eena Nawt Aanteegan.

Maap a Aantaktika

Aantaktika a de soatmus lanmas pan Ert, an de wan weh hab de leas smady liv pan um. Um stap mosli soat a de Aantaktik Sirkal, an de Aantaktik Oushan wraap roun um. Eenna um stap de jiaagrafikal Soat Pool. Aantaktika a de fif-lajis kantinent, bout 40% bigga dan Yurop, an um tek up 14,200,000 kilomita skwea (dat a bout 5,500,000 skwea mail). Moas a Aantaktika kova by de Aantaktik ais sheet, weh avrij 1.9 kilomita tikk (bout 1.2 mail).

Aantaktika, pan avrij, a de kulis, draeest, an windees a all de kantinent dem, an um hab de haygis avrij hiel. Um mostly wan poola dezut, weh raain dem only drop bout 200 milimita (8 inch) long de kos, an even leas eenna de insaid. Bout 70% a Ert fresh wata lok up eenna Aantaktika — if all a dat melt, si leval wud go op by near 60 mita (200 fuut). Aantaktika hol de rekord fu de lowis tempracha pan Ert, weh drop tu –89.2 Selsiyas (–128.6 Farenait). Long de kos, tempracha sometimes rise up tu ova 10 Selsiyas (50 Farenait) eenna suma taim. De naachral aanimal dem inkluud mait, neematood, pengwin, seel, an taadigrayd. Wen green ting grow, um mostly tek shape lak laikan an mas.

De ais shelf dem eenna Aantaktika proppa likli fus spot eenna 1820, wen wan Raashan expidishan led by Fabyan Gotlib von Bellingzowzen an Mikayel Lazarev reach um. Afta dat, Fransh, Amerikn, an Briteesh expidishan dem do more lan-look. Fus real lanin bin happm eenna 1895, wen wan Nowerjan kruu step pan di groun. Early eenna 1900s, liklik expidishan go eenna de belli a de kantinent. Rabat Falkan Skat an Anest Shaklitan, two Briteesh explorer, dem fus reach de magnetik Soat Pool eenna 1909. De jiaagrafikal Soat Pool reach fus eenna 1911, by Roald Amundsen, wan Nowerjan tu.

Aantaktika run unda bowt 30 kawnchri, weh all stap unda de Aantaktik Treeti fram 1959. De treeti seh no soja wok, no mainin, no nyuuklia bang, nor nyuuklia trash dumpin allowed een de kantinent. Turizm, fishin, an risach a de main yuman wok weh go on eenna an roun Aantaktika. Eenna suma, bout 5,000 smady stay eenna risach stieshan, but eenna winta, dat drop dong tu ’roun 1,000. Even dough Aantaktika deh far, yuman wok still mash up de ples — tru polushan, oozon bruk, an klaiyemit chaij. De meltin a de Wes Aantaktik ais sheet bring plenty kweschan an worry bout ow si leval gwain chanj long de sentri dem, an dat meltin tu mash up de Souan Oushan wata flow, weh kud chanj Souan klimet an oushan laif plenty bad.