Wp/aig/Aanimal

Animaal dem a maltiselulaar, yuuakyaryatik aaganizim eenna de baayalajikal keengdam Animalia. Wid likl exsepshan, animaal dem nyam op oganik maatiral, breet aaxijin, hab mayosait, an kyahn muuv. Dem kyahn breed sexuali, an grow fram wan hoalow spia a sel dem, de blastula, eenna de embriyoonik devlopmang. Animaal faam wan kleid—dat mean dem kom fram wan koman ansesta. Ova 1.5 milyan livin animaal spisheez bin rait dung; roun 1.05 milyan a dem a insekk, ova 85,000 a molluscs, an roun 65,000 a vattibret. Dem estimit se bout 7.77 milyan animaal spisheez deh pan Ert. De bady lenk a animaal dem rang fram 8.5 μm (0.00033 in) tu 33.6 m (110 ft). Dem hab kompliex ekalajee, an mash op wid dem envaayranmen an wid wan anedda, bildin op in'trikit ninyam web dem. De saientifik study a animaal dem kaal zoolojee, an de study a ow dem behayv kaal etholojee.

De animaal keengdam split op een faiv big kleid: Porifera, Ctenophora, Placozoa, Cnidaria, an Bilateria. Mos a de livin animaal spisheez stap een Bilateria, wan kleid we mash up fast an hab memba wid bilataril simetri an well-defaayn haad plan. De vasch mos a bilaterian dem stap een chuu big kleid: protostome dem, wa tek een arthropod dem, mollusk dem, flatworm dem, annelid dem, an nematode dem; an deuterostome dem, wa tek een echinoderm dem, hemichordate dem, an chordate dem—an dem hab de vattibret dem. Wan likl grup kaal Xenacoelomorpha stap pan de battom an dem posishan een Bilateria still na shua.

Animaal fuss show up een de fossil rekad een de lait Cryogenian peeryad, an dem ben sprid out eenna de Ediacaranpeeryad een wa dem kaal de Avalon explojan. Oliyah evidehns a animaal still get row—wan sponge-laik aaganizim Otavia ben date go bak tu de Tonian peeryad, start a de Neoproterozoic, bot peepl still row ef e really a animaal. Mos a de modarn animaal faam dem show up eenna de fossil rekad az marin spisheez eenna de Cambrian explojan, we staat roun 539 milyan yeh ago (Mya), an mos a de klas dem show up eenna de Ordovician radiation 485.4 Mya. All livin animaal shae 6,331 grup a jeen we dem identifai, wa dem tink kom fram wan koman ansesta we lib roun 650 Mya eenna de Cryogenian taim.

Historikali, Aristotle split animaal dem een dem wid blud an dem widout. Carl Linnaeus mek de fuss step-by-step klasifikieshan fu animaal dem een 1758 wid e Systema Naturae; den Jean-Baptiste Lamarck mash dat op tu 14 faaylum een 1809. Een 1874, Ernst Haeckel split de animaal keengdam tu Metazoa (dat mean de maltiselulaar animaal dem, now de seim as Animalia) an Protozoa, de wan-sel ting dem we now na kawn az animaal. Nowaday, ow animaal dem get klasifai stap pan haai-teknik, laik molekyular failojenetik, wa show ow spisheez link tu ansesta dem.

Yuuman yuuza nuff odda animaal spisheez fu ninyam (laik meet, egg, an deiri praadak dem), fu maatiral (laik leda, fur, an wuol), az pet, az wuk-animaal fu chrayval an serviss. Daag, de fuss animaal wa dem domesikit, get yuuza een huontin, pan jyaad an een waa; same way so laik hoas, pijin, an boid a pree. Odda lan an wata animaal get huont fu spot, trophy, ar profit. Animaal wa na yuuman still play big rol een yuuman kalcha, fram de fust taim dem draw pan cave an mek totem, straight op tu now een relijhan, meeth, aat, litracha, hehraldri, paalatik, an spot.