Wp/aig/Aamfibiyan
Aamfibiyan a ekto-termik, anamniootik, fuo-fut vetebreit aanimal-dem wa fuorm de klaas Aamfibiya. Eena brod-sens, dem kuda kava aal tetrapad-dem, exkept amnyoot-dem (tetrapad wa kyav amnyootik membren, laik modn rep'tail, buod, an' mamal). Aal wa liv nou (extanz) blong Aamfibiyan jayn eena wan monofiletik subklaas Lisamfibiya, wid chree livin ooda: Anura (fraug an' toad-dem), Yurodela (salamanda-dem), an' Gyimnofyouna (seesilian-dem). Aamfibiyan maainli semi-akwatik; dem adapt fu taak aabitaat fram frosh-wataa, wetlan, go reeperyan wudlan, fozaarial plies-dem (dung-eena er'sail), an' eben aaboryaal haabit.
De laif-saikl mos' taim staat az wataa-pikni (laavi) wid gil—tapol—bot som kaain learn behavyah fu skip dat pat. Yung Aamfibiyan jienrali go chu metamofosis: fram wataa-pikni wid gil go a eya-breet adalt wid lang-dem. Aamfibiyan uoz skin az sekan reespiraatri intaafies; som smal lan-salamanda an' fraug noh get lang tal, dem hol pan skin-uonli. Dem look laik rep'tail laik lizaad, bot anlaik rep'tail an' ada amnyoot-dem, dem av fu reech waata-badi fu bree'. Kaaz a dem komplix bree'din neet an' dem skin permyab'l, Aamfibiyan uoz'n laik sain-post-dem fu waay aabitaat deh stan; eena reesn dekied yu si wan big drop-dung eena nomba fu nuf spesheez raung de wurl.
De oldis Aamfibiyan riz op eena Devonyan, fram tetrapodomorf saakoptyerijan—lob-fin fish wid jayn-jayn lim-laik fin—wa did get praimiteev lang, helpful fu tek dry lan. Dem dizavaiz an' tek ova eya an' lan eena Kaabonefarus an' Permyan, bot eely rep'tail an' sinapsid (fembaad a mamal) pus dem aaf de lan piez-dem lata. De orijin a modn Lisamfibiya (fus shuo eena Early Triaasik, raung 250 milyan yier bak) long taim a argyu. Mos' paapyula aypaateesis se dem kam outa temnospandil—de mos' daivaas grup a piehistaarik Aamfibiyan—eena Permyan. Ada aypaateesis se dem ris outa lepospandil. Wan fot grup blong Lisamfibiya, Albanepetontidai, dong-out raung 2 milyan yier bak.
De nomba a naun Aamfibiyan spesheez a rufly 8,000; nierli 90% a dem a fraug. De smalies Aamfibiyan (an' vetebreit) pan de wurl a wan fraug fram Nyuu Gini, "Paedophryne amauensis", lenk ongle 7.7 m (0.30 inch). De bigis livin Aamfibiyan a de 1.8 m Saut Chayna jaayant salamanda (Andryas sligoi), bot piehistaarik temnospandil laik "Mastodonsaarus" did reech op tu 6 m. Staadi a Aamfibiyan kaal batraakoloji; wen yu tek buod an' Aamfibiyan tugeda, dem kaal am herpetoloji.