Jump to content

Wp/acf/La-Gwinad

From Wikimedia Incubator
< Wp | acf
Wp > acf > La-Gwinad

(Sa fèyè/fèyèt sé an Kéyòl-La-Gwinad épi Kwéyòl-La-Trinidad)

La Gwinad sé yonn lilèt-peys adan La-Karaïb. Sa atjvé andépandans andidan L'anglé abò 1974 (Dizsnèf-sèptant-kat). Kapital-Li sé Sent Georges. La Gwinad sé Cent lyé/mille nò di Twinidad/Trinidad. La Gwinad sé twa lilèt, La Gwinad lilèt, Carriacou lilèt, épi Petite martinique lilèt épi sèt petit lilèt. La Gwinad sé lakay pou c. 114,621 (2024 èstimé [estimate])

Capital = Sen Jòj

Langaj = Anglé épi Kéyòl

Wilizyon

Moun nom = Grenadian/Gwinadyan/Gwinadian

Lawa di La-Gwinad = Charles III

Pomyé minis di La-Gwinad = Dickon Mitchell

Area_km2 = 344 km2 (133 sq mi)

Area_rank = 185th

Moun estimé = 114,621

GDP_PPP = $2.3 billion

Senp Listwa

[edit | edit source]
Julien Fédon - Wikipedia Flèche di Wévòt La-Gwinad (Leader of the Grenadian Revolt)

Douvan li sété dekouvè, La Gwinad sété viv pa was-Karaïb (Arawaks/Karibs). Adan 1649 (Sèz-kawant-nèf), La Gwinad sété menm pa Fwans/Fwance. Cent lanne tadé La Gwinad ba L'Anglé.

An 1974 (dizsnèf-sèptant-kat) La Gwinad twouvé kò yonn peys andépandans, kondwi pa pomyé-minis 'Eric Gairy'. An 1983 (dizsnèf-oktant-twa) La Gwinad sété ataké pa améwik pou doubout Konminism. Maurice Bishop fé La-Gwinad Konminist an yonn-chanjman gouvènman san eleksyon (a coup) an 1979 (People's Revolutionary Government - Wikipedia)

An 2004 (dé-mil épi kat) yonn-siklonn kiye 'Ivan' détwi lilèt-a.

La Gwinad sé kiye 'Zepis lilèt-a' paske La Gwinad ekspòts Mouskad.

Fedon Wévòt

[edit | edit source]

An dé-mas-1795 (dé-mas dizsèt nwanant-senk) yonn-èslav Wévòt koumansé an La-Gwinad, kondwi yonn-moulat kiye Julien Fédon (Fédon soti Martinique). Yé ataké Gouyave épi Grenville. Fwans édé èslav-a, afòs ka ba anpil fizi. Apwé Fédon épi gwoup sòlda-li ataké Sen Jòj mé pèd épi Wévòt-a bout.[1]

Plas an La-Gwinad

[edit | edit source]
Sa sé Gouyave adan La-Gwinad

Kapital-li sé Sen Jòj. Sen Jòj posédé yonn-popilasyon di 33,400 moun. An Sen Joj la se yonn-muzé-di-La-Gwinad, yonn fort, anpil magazen e anpil plaj. An lòt ville-gran sé Gouyave. Gouyave sé yonn ville-Péchè avék yonn-popilasyon di 3,378 (2008). Gouyave sé osi yonn mouskad-ville (ka fe mouskad). Victoria sé osi yonn ville-gran, an Victoria la sé yonn muzé-di-mouskad e yonn-faktri-di-kako. Finalman la sé Sauters, an nòt-a di La Gwinad. Adan Sauters sé 'Leaper's hill' ki kote Was-Karaïb soté asou yonn-falez.

La sé osi Carriacou (Kayryouacou) lilèt, an Carriacou la sé yonn-muzé-di-Carriacou, muzé-la sé konsèné listwa-la-di-Carriacou. Kapital-a-di-Carriacou sé 'Hillsborough (Hillsbourough posédé yonn-popilasyon di 1200 moun). An Carriacou la sé yonn-dansé kiyé 'Gran tambou (Big drum)'. Gran Tambou sé yonn-dansé pou Carriacou-moun (Carriacouans) afwik ayèl. An lòt lilèt se Petite Martinique (Petite Martinik), yonn-lilèt-petite. Petite Martinque posédé yonn-popilasyon di 900 moun; Kapital-a-di-Petite-Martinique se 'Madamme Pierre ville' nom sé pou 'Mamzel Pierre' pomyé-la kolon-fwansè.

Langaj

[edit | edit source]

Adan La Gwinad, Anglé ka palé, mé Kéyòl toujou ka palé an lakanpay épi Gouyave e Maran (Sent Jean Parwis- Saint John Parish). Keyol La-Gwinad osi ka pale an Carriacou (Kayryouacou), Petite Martinique epi Trinidad e Tobago. Popilè chantwel-a; Mighty Sparrow ka palé Kéyòl La-Trinidad (Kéyòl La-Gwinad e Kéyòl La-Trinidad sé menm). Mo-pawòl kon sa 'Jouve' e 'Bakanal' e 'dingolay' toujou sèvi an Karaïb-a.

Kiltè

[edit | edit source]

Lista Majik (Myths) [2] épi Musik

  • Obeah: Yonn-majik dokté
  • Soukouyan: Yonn-fam sa twouvé kò yonn-bol-difé
  • Djab-Djab: Carnaval had-tradisionyel
  • Papa Bwa/Bwah: Yonn majik zannimo
  • Ladjables: Yonn fam-majik e mové
  • Ligarou (werewolf)
  • Mama Jlo/Glo: Yonn djé-dlo (a water goddess)

Adan La Gwinad, Kaiso e Soca, e Reggae ka ekouté pou

Manjé

[edit | edit source]

Adan La Gwinad, Wòm sé yonn-tradisionyel bwè (épi Wom-ponch). Mouskad sé osi tradisionyel, Lanmowi sé manjé an La-Gwinad.

Moun La Gwinad

[edit | edit source]
  • Lewis Hamilton (chofè)
  • Mighty Sparrow (Yonn-kaiso-chantwel)
  • Maurice Bishop (Konminist)
  • Daniel Dubois (Bwatè)
  • Johnson Beharry (sòlda)
  • Malcolm X
  • Craig David
  • Mighty Bomber (Yonn-kaiso-chantwel)

Kéyòl sé palé diféwan, kon-sa dè mo-pawòl kay diffewan.

Note: Creole is written in different ways, so some words may be spelt differently

Sources: [3] [4]

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9don%27s_rebellion
  2. Mwen Ka ale
  3. Mwen Ka Ale
  4. https://en.wikipedia.org/wiki/Grenada#