Jump to content

Wb/nia/Teteholi Ana'a/Famatörö Banua

From Wikimedia Incubator
Wb > nia > Teteholi Ana'a > Famatörö Banua

6. Famatorö Banua

[edit | edit source]

Ya'ira si lima mo'ama andra, la'asogö lima nafulu ma gana. Ba lafasindro khöra mboto sanehura, sanosisi, samatulu, na haiya döi ni'etu'ö ba gorahua si'öfa Handrauli.

6.1. Sanehura

[edit | edit source]
  • Si'ulu, razo mbanua solohe bule
  • Si'ila, si 12 tambalina, sanuhe, sanosisi
  • Si'ila, si 30 fotuwösa, sanikhi, sanasi limi gö
  • Samösa mbalö Zi'ila, sanaetu

6.2. Fo'ere

[edit | edit source]
  • Ere Börönadu
  • Ere Wamatö Harimao
  • Ere Balöhili (sondrölö tali hili):
    • Ere wananö wakhe
    • Ere Lawölö:
  • Ere mbatu manekhe
    • Ere huku fondrakö
    • Ere nauruluo / sanaboi afökha
  • Ere wamakhö (ere sanandrö döhö wökhö ba sondra'u hanu-hanu)
  • Ere wa'ulu (Si'ulu gere waulu)
  • Ere na awai Zi'ulu:
    • Si'ulu Gere na awai Zi'ulu
    • Ere sanada niha

6.3. Öli mbanua

[edit | edit source]
  • Bohalima, samaguru samu'i
  • Dödölala
  • Kabera

6.4. Tuka

[edit | edit source]
  • Tuka defaö, ere defaö
  • Tuka nomo
  • Tuka, ere hoho
  • Tuka, ere manö-manö

6.5. Faedosa, Faluaya

[edit | edit source]
  • Faluaya amonita
  • Faluaya sito'ölö
  • Faluaya molaso
  • Faluaya sifameredölu
  • Faluaya zanökhö
  • Faluaya zamu'i

6.6. Fasuwöta

[edit | edit source]
  • Fatele:
    • Folohe toho
    • Folohe baluse
    • Fahutasa
  • Famanu-manusa
  • Facimbasa, tola itema doho fitu rozi irugi nafulu wa'oya

6.7. Fahombosa

[edit | edit source]
  • Si so tarahösö
  • Si löna tarahösö

6.8. Ofuloa ndra ina

[edit | edit source]

a. Nekhe-nekhe zi'alawe

  • Fanoso bewewö, afasi, göna
  • Fe'ambu bowoa
  • Folalau ufo
  • Famugö bu

b. Faedosa:

  • Fogaele
  • Folau hoho
  • Fabölösi
  • Fanari moyo, anöwö
  • Fane'esi
  • Fanenu-nenu
  • Folomö
  • Fanutu si famere dölu, si öfa
  • Fahutasa balatu
  • Famanö-manö
  • Tanö bö'ö na

6.9. Dalu-dalu wökhö

[edit | edit source]

So ba mbanua zanila mondröröu fökhö, so ba gotalua ndra matua ma ira alawe zanema, Sanöndra moroi ba wanifi ma anilata, ni'oturagö khönia. Si'oföna i'ila-ila mbekhu zimate si mo bihasa föna. I'ila-ila Zaho safusi, Saho saitö, famanö-manö ira. Börö hö'ö dania i'ila molomö sabesu, molomö na so zi tumbu iraono, itaba wusö ba tanö bö'önia na.

So ösa zondröröu, nisöndrania ba wehugu mbanua, batu mae lewe-lewe gae. Ha ibe nidanö ba wiga, ba ibe'e ba wiga khönia lewe-lewe, auri, la'ohi nawöra. Ihalö lewe-lewe andra ibe'e ba nahia. Idanö no ma'e, ifa'inugö ma itefe ma i'olomö'ö, tola göi wökhö.

6.10. Uli sabe'e khö ndra niha föna

[edit | edit source]

Niha me föna si tobali Bohalima wanuwö, simane samu'i ba gabölö, ba gabera, dödö lala, so khöra daha-taha wakake, simane toho, balatu, fana, löna bötö ira, löna göna mbotora.

6.11. Solohe bule

[edit | edit source]

Banua Hiliwamöda Danö si lima mo'ama, furu-furu khöra, ya'ia gorahua si'öfa Handrauli, orahua zanetu'ö, gaö la'agö: - ba ewali gorahua, ewali sawolo, ba mbale osali ndra ama, baomo nifolasara.

Halöwöra ba gorahua fanatulö'ö otalua mbanua, si faiwa, si fabözi, samunu niha, sanoloi'ö ndrona zauri, sohorö, nawalö zanagö, sifalele, faöli ma mowatö, sanörö sondri ba tanö bö'ö na. La'oturagö khoi-khoi ma oroisa, lahalö moroi ba Huku Fondrakö. Si tobali solohe Bule ya'ia Namada Mölö.

Tölu nawalö horö sebua khöra: samunu Si'ulu, sanada ora göli, sogozi banua. Börö hö'ö so khöra khoi-khoi nifotöi amonita, furai, oroisa zatua, huku fondrakö. Börö hö'ö toföfö, tonia hele ondria ndra matua, ba tonia hele ondria zi'alawe.

6.12. 0mo nifolasara

[edit | edit source]

Lafasindro khö Namada Mölö sambua nomo nifolasara ba zibaloi. Bumbunia si faoro asi fasui. Siŵa ndröfa wolo-wolo mbawa duhasa ba 27 naroro zilötö möi furi ba 27 na'ötö mbuatö laŵa. Tölu lasara segebua, sambua dawolo, maluaya niha si öfa nahönö. Sambua wöröma, 6 nawua nifo'usali nahia ndra ina-ina, ba sambua malige laŵa, nahia wamoni. Sambua kholo-kholo ba dua wenaita lafa'anö wafa ni'obawa. Eluahania, fenaita tou, tanö nitaraida, ba fenaita si dua, banua Teteholi Ana'a, andra nifotöi khala-khala ma famadumana, ma tamane sora nua-nua föna.

6.13. Bale

[edit | edit source]

Me ma awai nomo nifolasara, ba lafasindro sambua mbale. Osali ndra ama. Baka ba mbale so nadu Zi'ulu, adu Zi'ila, adu Sihönö Bawa, adu Bawaulu Horö ba tanö bö'ö. Sambua dumba wewua lölö, sambua gafore mbawi, sambua mbatu ni'ekhe, nidada moroi laŵa, sambua fura nawu, akhozila zumane huku fondrakö, famurai zi tola zi tobai.

6.14. Fanaro mbanua

[edit | edit source]

Me awali hö'ö fefu, omo Zi'ulu si ma awali, mobehu, ba nomo nifolasara ma omo Tuho ma omo Sala, lafalau, laboto gana'a nifatali si otu ma dua naotu batu. Andra nifotöi Folawatu mbanua. Ana'a ha'a, ha gaö ha tola lataba na so wasuwöta, lafasindro wohilia, faöli Zi'ulu, motomo nifolasara.

Höwö-höwö na itaba böli gönia zi'ulu.

Famotokhi ba gahe

[edit | edit source]

    Fabaliŵa lala

    [edit | edit source]
    Olayama Teteholi Ana'a