Jump to content

Wb/nia/Tenga Fangifi

From Wikimedia Incubator
< Wb | nia
Wb > nia > Tenga Fangifi

Ruru nangi tenga simane sito'ölö, sifao teu toho, li mandriŵi hulö zi fade'a-de'a ia ba li dalaho ba zi bongi da'ö. Hiza, talifusöma sombaso sinura andre oi aboto ba dödöda wa ba Danöniha, na no sa'ae bongi ba tenga li moto, hondra ma sifariŵa tanöbö'ö nirongoda, sindruhu-ndruhu wa ruru moroi ba danö, ruru nangi, na atö alaŵa mbongi ma'ifu ba lö bini'ösö ba dalingada li wofo sangalui gö ba zibongi, li mbögi helua, bögi mbanua, li lamuhu ba itaria ifasolisi ia li matiana. Fatua lö utohugö zinura andre, imane ia tödögu, harumani le lö famaolagö zi sambua fehede khöndra talifusö sawena mombosa zinura andre, lau ira ama ina, ga'ama, ira satuama, ma'owai ami ba li khöda Ya'ahowu, lö afo moroi khöma, mibologö dödömi, saohagölö wa no tola falukha ita zui ba mbate'e wikibuku Nias ma angowuloa ndra talifusö same'e inötönia ba wamanöi khöda li niha andre he ha sifagölötö ba gotalua ngawalö li si so ba zifasui ya'ita. Ma'ila wa edöna möi ami baero me hulö lö fa'adöni dödömi wombaso sinura andre, umane ba da'a, khöda zamösana so gangetula da'ö, imane ia tödögu ta horigö ia wombaso ma sa so zambua zinangea tahalö khöda sifakhai ba wa'aurida ero ma'ökhö, ma ömane zui ae hikaya da'a, lö salania, sifao tödö ita ba da'ö, fatua lö ta faigi eh fatua lö tatohugö wombaso da'a mitou, tenga khögu, tenga khönia, yamendrua sa'ae tenga khöma, hiza soguna ba ndraonoda ba zi so föna, ma sa tobali ia aya-aya, zi lö'ö-lö'önia nibasomö andre fefu ngawua wehede ba da'a lö sifaruka li ndrawa. Eluahania ma so zawena tarongo moroi ba zinura andre eluahania lö marase'ö wanofu ba niha, mibologö dödömi wehedegu andre, ha wa'omuso dödöda me fao ndra'ugö wombaso ba ufaigi so wa'omasiu wa mazaewe ba niha bö'ö, umane lö fasonga ba lö fanaha göi, me na öfazaewe ba niha khöda ha wa abölö sökhi da'ö.

Baŵa Ndruria

[edit | edit source]

Baŵa ndruria ba Danöniha sambua ginötö nibaloi-nibaloi mbanuada, i'otarai sa'ae mo bowo ndruria andrö ba no owölö-ölö wamauzei, la'owi mbörö, ba ibörötaigö lafaigi hezo nahia sisökhi ba wamasindro ose-ose ba wanarogö duria dania. Bawa ndruria sambua ginötö si sökhi ba niha ba Danöniha ba wangalui kefe ma sitobali nönö zinöndra ba ngambatö, tenga ha da'ö me iada'a no tenga ha niha ba Danöniha zorasoi wa'ami ndruria Danöniha, no irugi siyefo nasi me ato zi no fakhai ba niha sogale ösi ndruria andre ni sihoi ba la fa'ohe'ö misiyefo hiza halöŵö andre lö nasa tobali ia aya-aya me ni ohalöŵögöigö niha zamösana, ha wa'omuso dödö na so zimane BUMD (Badan Usaha Milik Daerah) zanuheni lala halöŵö andre, ena'ö so wa amanöi harago ba möi fanolo niha si so sinanö duria. Lau umane, tabalazigö dania, ma sa so zamuza inötö ba tola lafaigi halöŵö andre. Lö sa'ae uzara-zara ba zi ha'uga ŵawa aefa wombala börö ndruria no mege, ba ibörötaigö sa'ae atua ndruria te fa samigu tö ba no sa'ae ibörögö atoru. Sokhö duria da'a te irai örongo amada Ka Tibo (tenga töi sindruhu talifusö), na so atö zifagölö töi ba zombaso sinura andre, mibologö dödömi ha tandrösa ena'ö aoha khöda wanohugö sinura andre. No ihaogö nosa Ka Tibo ba lö aetu no möi ifauzei ba hiza wa'oha ndruria andre khöra oi mowua fefu. Ba zifasui göi sifagölö fefu oi mowua. Meluo da'ö uwai ha sinörö wangifii, eh sindruhu me faolaga ndra Ka Tibo andre, na duria ba kabu khöma lö oya sibai, abölö oya ndruria khöndra ka Tibo. Ba zi lö ara sibai ba ibörötaigö atoru ni'a do'ia ba ibörögö sa'ae latarogö. Tatu manö manofu ita hana wa latarogö sibai ia, me usofu da'ö khö ga Tibo ba no ihaogö khögu wanema li. Ifaewua'ö khönia galitö ba u'ondrasi ia, "He ga'a, so mena'ö nisofugu, dozi zokhö duria lö irai so zilö manarogö. Idugu ebua khönia galitö ba ibörötaigö manafo di ndra'o, lö aetu no inönö geu bawu ba galitö, itema li imane :"Sindruhunia lö moguna sibai tatarogö ndruria andre, ga'a hiza i bologö dödöu na mahemolu mbanua hatö lahe ni ilada." Uboho khönia mbawa ba hulö alaŵö ia wamaigi ya'o. Ufahökhödo ba faoma mahehegö. Simanö zalua na baŵa ndruria ba Danöniha, lö ötarogö ba saohagölöu lö ö'ago hua mbua ndruriau. Meno sa'ae ibörötaigö manaere luo, ba mangonado khö Tibo, me so khöma zekola wangandrö sisara'ewali. Itema ligu Tibo:"Fagölö ga'a, ulau göi mangawuli sabata me lö nihaogögu solo faoma wo wöli batere sete. Fabaliga me faehu lalama.

Manaro duria

[edit | edit source]

Fefu wakake, tufo, ambala, si'öli, solo ba sete no iföfögö ka Tibo, ba mangona ia khö nina ndraono khönia, "He Barasi, mofanödo ua wanaro duria, he. Mahemolu böi olifu, ae faondragödo ma oya atoru bongi." Ifageha mbu'u-mbu'unia dongania me no alaŵa mbongi sa'ae,"lau,ga'a böi olifu ohe mbowoa wondrino idanö." Tibo: "Lau, nakhi, no u'ohe." Barasi:"Hadia ö'ohe öu tesi?". Itema linia Tibo:"Lö sa'ae, uhalö manö dania mbulu giti-iti. Ifazaŵa ia Tibo, fefu wangöna no i'ohe ba bazibongi da'ö moteu awu sifabaya angi, ba lö mangandrauli dödönia wofanö wanaro duria. So ba zimatonga za fofanö, irugi nose ka Tibo. Ibe'e tou gama-gamania, ba iseteni ba zifasui, lö hadöi nini-nini. Ifuli ilulugö mbo galitö akhökhöla mege ba zitabö'owi, inönö bawu geu. Fatua lö ifauzeu wangalui duria, ba ilau mangandrö ua. Ba Danöniha, da'a no sambua ondröita zatua si lö aetu wamalua ya'ia, fotou'ö ngawalö hadia ia ba danga Zo'aya, me no aefa ilau mangandrö ba awena ibörögö wangalui duria, hiza lö ifake solo, ha sete manö ua... I'ofönai'ö ba ndruria sabölö aröu, awena itohugö ba zahatö ba nose, fa'alaŵa mbongi no aefa talu mbongi, te ba zi bözi satu ambö, hiza no sa'ae i'owuloi felezara ngawua, bua siföföna da'a, omuso sibai dödönia tola aetu mböli göra i'a mahemolu. Ilau molombase sabata, ba ihalö ladari ifatauge khönia ndruria, ba zi lö ara sibai, so zo hozi ba mbere-mbere danö, tohafa ma'ifu ia, iseteni ba lö hadia ia, mohokha mbunia ma'ifu ba imane ma hadia ia zatoru moroi ba hogu geu. Hiza, mo'ugu-ugu mbanua, ibörögö manoru-noru deu. No so sa'ae ba zi dua wulu khönia ndruria. Ba wondruginia ose, fawulaete zui ndruria wa'atoru inönö me mo'angi ma'ifu, ba lö ösö möi i'owuloi ilau molombase sabata. Inönö geu bawu ba galitö, ba i'ukhugö önia nidanö, i'ohe mbowoa si'öli ba mbombo si so föna nose, ba ibe bawu gönia idanö, faoma bulu giti-iti fangali tesi. Meno aukhu ba ibe ba mako. Ilea-leagö ia, so ba zisara ahakhö roko, mogoso ba ngai nose, tokea sibai ia, ba iseteni lö hadöi hadia ia. Möi börö wa ataya wanuköunia. Molo'ö si no irai irongo, wa gamaudu naha nose andre huno zigelo danö, itötöi duho wamati ba ifuli möi i'owuloi zui khönia ndruria, ba iada'a ifake solo ba i'ohe göi sete. Me irugi mbewe mbombo, so zohöhö-höhö, lö ibe dödönia me no sito'ölö ba da'ö na bazibongi ba dozi mbombo so matiana zangalui uro, tandrania mahemolu, faigi wa'oya lele guro ni'a matiana. No sa'ae bözi dua aefa, sakali da'a sabelea khönia ndruria. Imane, ulau sa'ae molombase, mahemolu sihulöwongi u'owuloi wöfönia. Irugi nose ba iföfögö khönia ndruria barö ndrasa nose, ba izumaigö itörö ia fanuköu sabölö-bölö. Manimba dödönia hulö na so zalua, ba ha tuho wamati silö aetu ifaehagö ba wolaŵa fa'ata'unia. Fatua lö ileagö ia, ba no izumaigö tokea sibai ia, me bowoa gönia idanö no tefalögu.

Mörö-mörö manu

[edit | edit source]

Itutugö högönia ba no sa'ae alau hörönia. Lau talifusö fatua lö utohugö hadia zalua khö ga Tibo, hiza ba wanuragu sinura andre lö ubini'ö khömi moguna ma'ifu wa'ahono dödö me hikaya da'a tenga ni hikayaini me no alua da'a me ngafulu fakhe silalö me ide-idedo, iraono lö olifu ndra'o meluo da'ö. Ba no tobali ia duri mbewe ba ginötö da'ö. Tatu ömane tödöu harumani wa'oi toröi ba wangera-ngerau duria da'ö, lö ubini'ö khömö sombaso sinura da'a, u'a'asogö ga Tibo fönagu heŵa'ae ha ba zinörö sikhala ia. Umane lö moguna sibai khöda wamaehagö da'ö mangawuli ba zombaso na ömane atö lö moguna khöu hikaya da'a, hiza lasura ia göi ba niha sato me halöŵö andre ba wamanöi li Niha khöda he ha sifagölötö ba li zi so ba zifasui ya'ita.

Ufahasudo ma'ifu ba u'ila ga Tibo no tola itohugö wamatunö fangifinia no mege. Lau Tibo,"Me no örugi nose ba ötutugö högöu, ba no izumaigö wanuköumö." Itema ligu sifao ibidi-bidi göinia afo. "Atulö sibai Pak Lase, me no sa'ae ulau mörö, ba hiza tohare darua niha samösa ndra alawe ba samösa ndra matua, agalaŵa niha ba alaŵa nikhu." Ufasolisi wanofu khönia, "Hewisa wamaigiu zikhalara?". Ifaigido sabata hulö na so khönia wa'ata'u. "Hulö niha Balanda, pak Lase, no mamake baru safusi ira." Lö ubini'ö mohokha mbugu ma'ifu ba wamatunönia lala wangifi andre, ba ube furigö ua da'ö ba fa itaria uhala gambarania ma'ifu. Itohugö ka Tibo, ba me no larugi nose ira niha sidarua no mege, ba lasusugi ga Tibo, ba famatunönia sindruhunia irongo-rongo hadia fefu zalua hulö ha femörö-mörö manu. Onali ilau mo'ao ba no hulö nikusi mbawania, ilau moloi ba hulö ni taha gahenia. Ba zilo ara sibai, darua ndra sangondrasi ya'ia ba wangifi nomege lafazaŵa ia, la'ohe ia ba mbombo föna nose, ba hulo so zifakhai ba gahenia irege tokea ia, ba ahenia no izumaigö möi ba mbowoa naha gönia idanö. Ha ba zi mamö'i hörö no ofeta ira ba mbombo. So göi bagahenia mbowoa. Labali-bali mboto ga Tibo no mege, lafadege ira la'ohe ia ba namö sabakha sibai, taraso manö khö ga Tibo wa tenga fangifi zalua andre, la sofu khönia, "he ama, hadia abakha da'a?". Takana khönia fetua namania, wa na so zanofu hadia ia ba gatua, böi fatunö zindruhu, tema li sitobali. Me lasofu khönia, imane:"no anifi-nifi da'a tua." La fuli lafadege zui ba namö sabakha, ba itema faoma fanema li sifagölö. Ba zi sabata ba no la'ohe ia ba mbute lai hogu ndruria, lasofu khönia, "hadia alaŵa da'a ama?", itema li Tibo:"no adogo-dogo tua." La'ohe ia ba mbörö ndruria ba lasofu khönia: "hadia alaŵa da'a ama?", itema Tibo,"ba mbute lai so ita andre tua" ba la'efasi ia. Me no atage ira, ba lafuli ia ba nose, hiza lö manö saefa ba gahenia mbowoa gönia idanö. Forasoinia hulö aoha sibai dölania. Me no larugi nose, ba tohare niha sato oi monukha safusi, ba labali-bali mboto ga Tibo, endronga wehedera lamane: "Hana gahe a, högö göi högö ahe göi gahe", so ba zi siŵa kali endronga latötöi wehede andre, miwo manu ba maoso ga Tibo, no sa'ae sihulöwongi.

Fokusi

[edit | edit source]

Hikaya da'a tenga ha sinörö wangifi, no irai alua meföna, meluo da'ö tenga simane iada'a, bolombenua sindruhu-ndruhu atua eu, irege ngawalö zilö irai ta angeragö tola manö alua, bela, sigelo danö, nadaoya, matiana, lamuhu bekhu, oi mo honu ba huno ba mbolo mbenua. Na sombaso hikaya andre situmbu ba ndröfi 1990-iada'a eluahania simanö zalua ba ginötö föna. Hiza oya gamonita, oya zi lö tola lö'ö la otomosi ba lala wofanö meluo da'ö. Fanofunia, hadia oi la go'ö iraono mane ma'ökhö, fanema linia no oya niröi nibe'e furi, me no göi tedou wangi'ila niha ba wamaha'ö he fa'atua-tua ba zekola ba simanö göi zifakhai ba wa'afarisayo khö Zo'aya. Lau, böi taha, be'e mbua wangera-ngera na so zedöna ö nönö, ba mibologö dödömi na lö oi fagöna lala wamaehagö sinura andre, me tenga ere li ndra'aga, ba matötöna wa sitedou ita ba wangomasi'ö li Niha andre khöda, ba ta tundreheni ba wamanöi ya'ia ndrege wa'abölöda.

Ya'ahowu Sanura: Talifusömi: Yasanto Lase



Fabaliŵa lala

[edit | edit source]

Bale zato: OlayamaAngombakhataBawagöli zatoMonganga afoNahia wamakoriNga'örö spesialNgawalö wanoloSafuria tebulöSanandrösaSangai halöŵö