Jump to content

Wb/nia/Owo Mbekhu

From Wikimedia Incubator
< Wb | nia
Wb > nia > Owo Mbekhu

Samuza inötö, so sambua nowo sangosa'ö niha somasi-masi moloyo i'otarai Tiongkok Yöu ofeta ba Shanghai. Me abölö-bölö sibai nangi ba ebua mbade ba tetaha woloyo nowo andrö samigu wa'ara. Ba ginötö wombase'ö wa'alö mbade ba so wökhö sebua nifötöi waba sigöna niha si so ba nowo. Börö wökhö andrö ba ato niha simate. Bahiza, ato zanguma'ö wa duana sa'ae tola itohugö woloyo owo sebua da'ö.

Oi te'oli niha simate, he sanufa, ba he göi ono göfa, tou ba zalo nowo. Ba so göi zangarö-ngarö, sokira-kira, tebai manaha fa'afökhö, ba lö ara aetu noso.

Ato zohalöŵö ba nowo si lö sa'ae tötönafö ba laleagö ira tou ba dowa göfa labaloi ginötö wa'aetu nosora.

Ying-lo, onomatua side-ide, i'ila wahatö ya'ia zauri ba nowo andrö solaya-laya ba dalu nasi. Manofu-nofu dödönia, hana watola bataha ia. Ha na wa'itolo ia So'aya. Fahöna khö Ying-lo wa'ata'u. Ifakhölö ia, ba samösa lö hadöi si tola manolo ya'ia. Amania, inania, ba ira ga'a ba akhinia no oi mate ira.

Ba ba ginötö da'ö, tumbu ba dödönia hewisa lala ena'ö fao mate ia khö zato. Ogömi wangera-ngerania.

Owo si no ibörötaigö tekiko, oi agasika nukha loyo. Bade tenga sidugu alö. Modaulu-daulu göfa andrö ba oi möi yaŵa nidanö nasi ba ihanigö gamatela niha. Oi hambunö Ying-lo. Maniri mbewenia wanaha wa'okafu.

Ba me lö niha sanolo, ituhi danö Ying-lo. Ifatahö dangania ba ilau mangandrö, ebua li nia.

"He So'aya, na'örongo wangandrögu andre ba tolodo. Efa'ödo moroi ba wökhö si göna ba nowo andre. Tenaŵa mbade me tebai sa'ae utaha." Mu'ao ebua linia. Itörö tödönia niŵa'ö ninania, wa na lö hadöi niha sitola manolo, ba lau angandrö khö Zo'aya somböi uli danö awö niha fefu.

Ba ginötö mangandrö ia, ba irongo ruru hulö so zitohare. Ifaöga högönia. I'ila so lawuo alitö sitefuta-futa ba röfa-röfa nowo. Idugu ara idugu ahatö numalö ba nahia si so Ying-lo. Idugu ebua bola alitö, ihatö'ö ia khö Ying-lo. Ibato wangandrönia, atöngö ia, lö i'ila hadia ia zinangea ifalua. Hadia bola alitö andre tandra wa ifofondrongo wangandrönia So'aya? Na simanö ba tetolo ia. Gofu hada'ia geluahania, ba wangera-ngerania, fa'atohare bola alitö andrö no sabölö baga moroi na haya'i-ya'ia ba dalu nasi safönu ndrulu andrö.

Me ofeta tou ba zingania bola alitö andrö, ba tokea sibai Ying-lo me alua zi lö irai i'ila. Moroi ba bola alitö da'ö möi baulu samösa niha si fagölö fa'alaŵa khönia. Ba zimamö'i hörö taya manö bola alitö andrö. Fatutu hörö niha andrö khö Ying-lo. So wa'ahakhö dödö ba wanolo Ying-lo si so ba wa'ata'u

"Ya'ugö ni'aluigu," imanö iramatua andrö khö Ying-lo. Ebua linia ba gotalua li mbade. "Ya'ugö Ying-lo, hatö ya'ugö zitoröi moroi ba ngawawa si göna fangelifi da'a," ituturu mboto gamatela si no mazawili ba gamuri göfa.

I'ila Ying-lo wasökhi dödö nono matua si so fönania, ba heŵa'e si manö ba sambua lö böla linia. Ibase'ö manö hadia zalua, bahiza manofu-nofu bakha ba dödönia hadia zalua aefa da'ö.

Modaulu-daulu nasa nowo andrö, hatö falö alömö ba wa'ebua mbade.

Lö aröu tanö ba gambölö nowo so gara nasi sitoledo mbalönia satarö ba dete nasi, no lafaöga ira mane zombase'ö hawa'ara lare'a göfa andrö sarakhagö ofeta ba nahia si so kara satarö andrö.

Niha satua sawena tohare da'ö ida'i-da'i ilau ia ba döla-döla göfa ba ibözi toga andrö tölu kali faoma si'öli nibali'önia si'o. I'anemai'ö teboka loyo, ibörötaigö mofanö göfa idugu abölö-bölö irege fofo nasi nifotöi camar toröi aröu furi göfa, kara-kara satarö si tola moboto göfa toröi irege oroma atö biti-biti moroi ba zaröu.

"Hadia ö'ila haniha ndra'odo?" isofu niha satua sitohare andrö, me ibali'ö ia i'otahögö Ying-lo. Fehedenia ambö terongo me ebua sibai ruru nangi, moroi ba wa'amaliŵa mbewenia Ying-lo i'ila hadia nisofu niha da'ö. Niha sogambi sohawu-hawu ifaköu ia irege bawania ahatö ba dalinga Ying-lo: "Hadia no irai ö'ilado?"

Lö i'ila itema wanofu niha da'ö Ying-lo. Ifalikhö ia. Me ihaogö inehegö ba ifahatö ia, takana khönia mbawa niha si no ibörögö lakiritö tandra wa'atua.

"Ya, uraso no irai falukha ita, ba olifudo hezo ba hamega," itemalinia Ying-lo.

Ihalö zi'onia, ihandrogö ba zalo göfa, ba i'anemai'ö tebato nangi. Ba ifuli zui fahuhuo ia khö Ying-lo.

“Döfi silalö, utörö mbanuami. U'owaru nukha sare'a-re'a, ba ulau mangandrö tolo ba niha ba zi sara lala wofanögu, u'alui haniha zahakhö tödö khögu. Bahiza, samösa lö sanema fe'aogu. Samösa lö hadöi samazaumba mbungö-mbungö wakhe ögu."

"Fefu niha a'oi afiso, lakhauni ndra'o asu ero u'ondrasi nomo niha mbanua. Me ahatö matedo ba wa'olofo, ibörötaigö sa'ae lö tötönafögu ba niha si so mbanua andrö, ba ba ginötö da'ö tohare'ö. Ölau fagohi, möi'ö bakha ba nomo ba ö'ohe gögu. Me i'ila ndra'ugö inamö ölau da'ö khögu ba iböbözi'ö. Hadia itörö tödöu da'ö?"

"Ia da'e itörö tödögu," itema Ying-lo, awakhö-wakhö dödönia me tekhala khönia hewisa nilau ninania.

"Hiza no iröido inagu, amagu, ba ira ga'agu, samösa lö sitosai moroi ba khöma si sambua omo, atö ya'o samösa."

"Ö'ila haniha nogu nibe'emö ö me luo da'ö. Öwalinga niha sinuma ndra'o, faigi... Tenga sinumana ndra'o, ya'o nifotöi Si'o Si'öli. Ufaigi no irai örongo me ladunö-dunö sifakhai ba mala'ika ba Zorugo Atumbukha ba hewisa wekolira ba gulidanö."

"Ya. No irai urongo," manizi Ying-lo. Matonga ata'u ia, ba matonga göi omuso dödönia. "Atulö, no asese sibai urongo, ladunö-dunö ndra'ugö, ato niha zangomasi'ö ya'ugö ba wa'asökhi dödöu."

"Heda...! Lö irai laforoma'ö wa'omasira khögu. Tatu aboto ba dödöu, na omasi lafalua wa'omasi khö ndra mala'ika lö tola lö'ö lafalua samösa. Samösa lö samalua simanö, baero ndra'ugö, ba zi sara ewali mbanuami, me la'ila ndra'odo mobaru satua si no agare'a andre. Na la'ila mena wa ya'odo Si'o Si'öli, te ufaigi fabö'ö wanema'öra ya'o. Lalau khögu gowasa ba la'andrö wanolo khögu."

“Sangomasi'ö sindruhu ya'ia fa'omasi ba ginötö so wa'abu dödö. Niha sinumana, sangandrö-ngandrö fanolo nora'iö zikhalania, lahaogö göi ira moroi ba dambu sifagölö ba niha tanöbö'ö."

"Haniha zamaigi niha moroi ba ni'ila hörönia hada'ia ni'onukhania, hadia niŵa'ö-ŵa'önia, ma moroi ba wangandrönia? Heŵa'ae no lakiritö gulinia, ba barö guli si lö sa'ae alösö andrö so mala'ika."

“Falua zi sökhi fefu ba niha, simanö göi khöndra mala'ika. Öboho na falukha'ö ba niha, owai ira, me lö hadöi mböli wa'omasi."

Mohokha mbu mbörötu'i Ying-lo ba wamadrondrongo puisi sadogo-sadogo nitura'ö Si'o Si'öli. Aefa da'ö ba tagayomö mbawa nono matua andrö me irasoi wa'omasi nibe'e Si'o Si'öli.

"Amagu ba Inagu no si göna silako," imanö Ying-lo, "lö la'ila fefu zi sökhi simane nitutunömö khögu. No auri ira ba wa'anumana. Me'ide-ide ira ba no ni'osawuyu niha. Asese laböbözi ira ero la'andrö tolo khö zatuara, irege da'ö nifaluara ba niha sangandrö tolo khöra me no atua ira. Hadia tokea'ö me lafalua khöu zambö baga me'ö'owaru nukha satua?"

"Hadia zalua khöu nogu, hana wafabö'ö ndra'ugö? Lö ö'osafiso ndra'ugö me mohededo khöu. Ötema ligu. Ni falisi eu hulumö ero-ero ba zi sagötö fao ami. Ha watola fabö'ö wanema'öu ya'ira fao fa'omasi. Hakhö faguru ndra'ugö?"

Lö i'ila itema linia Ying-lo. Ifangerau mbawania onali me'e ia, itörö tödönia namania ba inania awö ndra talifusönia si no mate. Ifawu'a nifaiginia, itöngö zi'o si'öli si so fönania. Awakhö-wakhö sibai dödönia.

"Me sebua fangi'ila ndra'ugö, bela yaŵa gere ndra'ugö, hadia tebai ö'orifi ira, be'e khöra ginötö sakalitö ena'ö tola lafalua zi sökhi ba niha?"

“Simane, Ying-lo, fondrondrongo, tola manö wö sa ulau ni'andrömö asala öfalua dombua gatö-atö," imanö Si'o Si'öli, fao i'omösi gambinia sanau ba itendro'ö ia ba zi'onia.

"Hadia ya'ö? Hadia nilaugu ena'ö tola mangawuli auri zi sambua omogu? Hadia manö ni'andrömö ufalua, ba ulau. Me no ebua wanolou ya'o."

"Siföföna, fatunö hadia manö zi sökhi zi no irai lafalua ero samösa somasi'ö ufangawuli nosonia. Fatunö, tobönö sambua manö, da'ö tola manolo ya'ira. Ba na falimo'ö ba lö alua utolo'ö."

Tamanu Ying-lo dan alangu dödönia. "Lau, tola ufatunö khöu gamuata si sökhi nilaura," tagoyomö mbawa Ying-lo. "No irai latunu gumöyö ba wihara. Da'ö gamuata si sökhi nilaura."

“Hamega lafalua da'ö nogu?”

"Me mofökhö ga'agu ono matua, ba lalau mangandrö ena'ö döhö. Me lö taru dalu-dalu moroi ba doto, ba la'andrö tolo khö dewa."

"Somasi manö ira nilaura!" mokökö Si'o Si'öli. "Na lö me na mofökhö nonora sia'a, ba lö lahorigö gefera we'amöi ba ŵihara. Lalu zi sökhi khö nonora sia'a me latötöna onora andrö tobali sanolo ya'ira dania na no atua ira."

Ifuli abu dödö Ying-lo, tambuanö mbawania. "Atulö niŵa'ömö," itema Ying-lo.

“Hadia lö hadöi tanö bö'ö si sökhi nasa si tola öfatunö?”

“Ya, so sambuatö, döfi si lalö me so niha moroi ba zaröu latörö ba mbanuama ba so zofökhö alau föna nomoma, lafazaŵa ia ba la'ohe ia bakha ba nomoma irege döhö ia.”

"Hawa'ara?"

“Ofeta mate ia samigu aefa da'ö.”

"Ba hadia nifaluara ba kalide niha sofökhö andrö, kefe si so ba tasinia, hadia so dödöra wamangawuli khö nösi nomo niha sofökhö andrö?"

“Lö'ö, lamane, da'ö lahalö tobali fogati fefu zahori ira ba wondrorogöra ia.” Tagoyomö mbawa Ying-lo.

"Na so nasa, ba tandraigö fatunö, nogu! Hadia so zi sökhi si lö manga'i hare? Fuli angeragö."

Ara itema linia Ying-lo.

"Awena itörö tödögu," ide-ide li Ying-lo, "ba ata'udo ma lö möi ba dödöu ba tebai möi fangorifi nösi nomogu."

"Lö hadöi side-ide ba sebua föna ndra dewa na amuata si sökhi. Fefu la'erai si sökhi."

"Me bawa wobene zinumbua si lalö, ba oya sibai wofo ba kabu namagu. Edöna ninagu ibe'e langu nihalönia ba lafo ba wamunu wofo andrö, ba itaha ia amagu. Itehegö auri wofo andrö, lö fao dödönia na lalangui."

“Sindruhu da'ö, Ying-lo, no öfalua gamuata si sökhi ba fa'ahakhö dödö satulö, simane fanenaŵa noso wofo moroi ba langu nifalua namamö, ba tetolo göi nosonia awö noso ninau ba ira talifusöu moroi ba wökhö ŵaba samunu ya'ira."

"Ba töngöni da'a, sambuatö gatö-atö si lö tola lö'ö öfalua, ba da'ö falua ia ba zomasi'ö."

Omuso dödö Ying-lo. "Na simanö, na ötou'ö khögu ba tola ufalua, tandroi zazigu. Lahödöi fobelegö sebua samösa iraono khö zatua ni'omasi'önia, he la'andrö nosonia ba ibe'e."

"Lau nasimanö, Ying-lo. Ni'andrögu, ögo'ö niŵa'ögu. Iada'e inötö khögu ba wamalua zazigu khöu."

Fa'iŵa'ö da'ö, ikaoni Ying-lo Si'o Si'öli ena'ö ituturu hezo ndra inania, amania, ba talifusönia. Meno lasöndra, faoma balö zi'onia, ituko gangango nösi nomo Ying-lo. Ba zi mamö'i hörö, maoso ndra ama ina Ying-lo ba talifusönia si no mate. Lö hadöi nini-ninira. Hulö zi tohafa ira, lafakhölö ira, ba me la'ila so Ying-lo, ba lawuwu ira furi, atau'u ira me no fasinga ira Si'o Si'öli.

Me no mozizio zafuria, ba ibe'e dandra faoma tangania Si'o Si'öli ena'ö lafondrondrongo, omasi fahuhuo ia khöra. Lago'ö manö niŵa'ö Si'o Si'öli, no so ira ba wa'ata'u, inönö me ba zifasui ya'ira oroma hewisa wa'atekiko börö waba wökhö si göna ya'ira, ba takana khöra zigöna khöra fatua lö aetu nosora. Aboto ba dödöra zambua zamösana wa so wa'abölö samezaŵa ya'ira moroi ba zogömi-gömi mangawuli ira ba zohaga.

“Ira talifusö fefu," ibörötaigö huhuonia Si'o Si'öli, "lö irai mi'era-era wa, döfi silalö me fofanödo föna mbawa ndruhö nomomi, ba iada'e ya'ami zangandrö fa'ahakhö dödö. Ma'ökhö ba no möi ami mifauzei danö sotöi awuwukha (Yama, ba li China) saukhu alitö. Ba no mi'ila wamakao niha si so ba da'ö, mirongo hewisa wangarö-ngarö ndra niha sebua horö; ba mbongi aefa da'ö la'etu'ö hukumami. Hewisa wa tola ifuli auri ami? Me mi'erönusi hewisa mbua-buami safaito, hadia tola mi'angeraigö hadia faudu tola misöndra wanenaŵa da'a? Tatu lö'ö, ma'ifu lö si sökhi ba dödömi sira'i-ra'iö."

"Lau da'ufatunö khömi, wa ono matua side-ide andre, Ying-lo, si no marase miböbözi, irega sata'u ia ero na tohare ami. Khönia mi'andrö saohagölö ba wanologu ya'ami."

Ama, ina, ba talifusö Ying-lo iramatua, faoma latöngö naŵöra. Ba latöngö Si'o Si'öli ba aefa da'ö la töngö Ying-lo. Laforoma'ö wa ebua gömöra khö Ying-lo.

"Börö wa'asökhi dödö nono nilele-lelemi, nifakaokaomi, ba faudu na isöndra nahania ba zorugo. Sindruhunia, toharedo ma'ökhö ba wamaondragö ya'ia fao khögu ba zorugo. Bahiza, börö wa'ahakhö dödönia ami, ibelegö nosonia. Ba heŵa'e löfao dödögu mena'ö, ba hiza itehe lömöi ia awögu ba nahia sahono tödö, ifili auri nasa ba guli danö fao ia khömi. Omasi ia ifalua wa'afabö'ö ba nomomi. Na samuza inötö mifuli mifalua zambö sökhi khönia, ba uŵa'ö khömi, fao fabölö zi'o si'öli nibe'egu khönia, tola möi ia ba zorugo nahiagu. Iröi ami ba mate ami ba huku hörö."

"Ufaretakö ia wolau da'a, ba no ifabu'u khögu wa ifalua ni'oroisigu khönia. Waba sebua lafatörö khömi, mate ami ba möi ami ba nahia silö tebulö ena'ö tebato a'alösökhimi. No i'efa'ö ami Ying-lo. Aefa ami moroi ba horömi. Lö tanga bö'ö baero dangania zi tola manaha si'o si'öli niröigu khönia. Na so samösa ba gotaluami motandraigö mogogohe zi'o si'öli andrö ba mate ia."

"Ba iada'e Ying-lo, irugi inötö mofanödo, uröi'ö. Ba si'oföna ba ufatunö khöu zi tola öfalua. Faigi ba zi fasui ya'ugö, oi mozawili gamatela nono göfa ba he niha sifao ba göfa. Bözi röfa-röfa nowo andrö tölu kali faoma si'o si'öli ba angandrö ena'ö ifuli auri ira fefu," imanö Si'o Si'öli ba ibe'e zi'o sibatua andrö khö Ying-lo.

Heŵa'ae tandra sahöli-höli dödö andrö tenga halöŵö saoha, ba ihalö zi'o andrö Ying-lo, ba ibözi röfa-röfa göfa, simane nifaretagö ere Si'o Si'öli. Ba i'anemai'ö ifuli fefu auri niha simate ba göfa andrö.

"Iada'e faretakö göfa andrö ba wolohe ya'ami mangawuli ba nahia mege mofanö ami, me fefu niha si so hörö tenga sinangea moloyo fao niha sato. Akha lasasai ira ua moroi ba horö si no lafalua."

Ifuli ibözi röfa-röfa nowo Ying-lo faoma si'o si'öli, ifaretakö göfa mangawuli ba pelabuhan. Me ifazaŵa zi'onia, ba mane wofo sohombo ba dalu mbanua, ifuta ia köfa andrö, mangawuli ia furi.

Abölö-bölö sibai göfa andrö. Alio moroi ba haga garimbanua, me iada'e notobali ia köfa mbela. Oi ahöli-höli dödö niha si so ba nowo, lö mamö'i hörö ba no ofeta ira ba pelabuhan nahia sofanö ira.

Me larugi pelabuhan, ba Si'o Si'öli mangona ia khö Ying-lo, i'anemai'ö tobali ia bola alitö, fafuta ia mane nangi laöhö, ba i'osisi döla-döla nowo. Me ofeta ia ba mbalö röfa-röfa göfa ba mohombo ia numalö ba mbanua sobalau. Oi atöngö fefu niha si so ba nowo. Ba taya ia ba lawuo.

Fao fa'omuso dödö, italagui namania ba inania Ying-lo. Möi ira tou ba mangawuli ira ba nomora.

Nifa'anö: Apolonius Lase

Nitöngöni

[edit | edit source]

Nidunö-dunö andre muali moroi ba Danö Gehai. Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Apolonius Lase. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.

Fabaliŵa lala

[edit | edit source]

Bale zato: OlayamaAngombakhataBawagöli zatoMonganga afoNahia wamakoriNga'örö spesialNgawalö wanoloSafuria tebulöSanandrösaSangai halöŵö