Wb/nia/Manu So'adulo Ana'a
Ba zitambai Danö Tölu Kali Siŵa, ba Mbanua Si Fulu, samösa ndra matua sotöi Ama Gafoa, so göi wo’omonia, Ina Gafoa. Fa’aurira no aekhu ba wa’anumana. Darua nonora, onomatua manö, awena ono sawuyu, tebai nasa latolo ndra satuara.
I’abölö’ö ia wohalöŵö Ama Gafoa ba wangalui böli zoguna khöra. Tobali ia mandro ba wo faigi-faigi zohalöŵö. He ŵa’ae simanö, ba no so’amböta ira ero ma’ökhö.
Me mangawuli ia moroi ba naha wohalöŵö, ba dalu lala, ba falukha ia samösa niha simabu. Sambua manu ba danga niha simabu andrö
“Hadia omasi’ö ö’öli manu andre khögu, Ama Gafoa,” imanö niha simabu andrö.
“Ha’uga haragonia?”
“Be’e manö 50.000 kopek.” (Kopek = kefe Niha Rusia, 50.000 kopek fagölö ira Rp 100.000).
“Hadia tola 40.000 kopek, awai andrö gefegu. Tola aetu göu tuo ba olau’ö angawuli ba nomo ba lau mörö.”
Ihalö gefe da’ö moroi ba danga Nama Gafoa. Manu sihene ihalö Ama Gafoa.
Mangawuli nama Gafoa, olofo ia, ma’ifu lö hadöi gö sitola i’a. Lö göi simanga ndraononia. No alau höröra me tohare namara.
“He Ina Gafoa, ya’e manu ni’öligu khö niha simabu.”
Mofönu Nina Gafoa. “Ösö ua khöu wowöli manu. Iraonomö manö ba lö simanga. Angeragö atö, hewisa wame’eda gö manu, ya’ita manö ba lö hadöi ö.”
“Honogö’ö Ina Gafoa. Lö oya manga manu da’a, ba alio mangadulo ia, na tafaukhu, ba monönö wa’oya manu khöda. Tafamawa ba tola ta’öli göda,” itema Ama Gafoa.
Maoso nama Gafoa ihaogö kandra side’ide ba naha nawu, nahaia manu andrö. Mahemolunia no mangadulo khönia manu. Bahiza tenga adulo sito’ölö. No takile gadulo andrö, adulo ana’a, ebua mböli nalafamawa.
“He Ina Gafoa, no mangadulo manu khöda. Adulonia adulo ana’a, hadia nilauda?” omuso dödö nama Gafoa.
“Aösö ohe ba fasa; ma sa so niha zomasi mowöli,” imanö Ina Gafoa.
Lö itaha Ama Gafoa, idölö ia ba fasa. Ifa’ele’ö gadulo ana’a ba niha sogale. Ato zamaigi. Samösa toke i’öli gadulo ana’a da’ö Rp 114 zuta (na bagefe Rusia, 500.000 rubel).
I’otarai ngaluo da’ö, ba ero mangadulo manunia ba igale Ama Gafoa. Ba idugu oya gokhötara, tobali ira niha sikayo. Tehöngö ba zi sagörö ulidanö wa’akayo nama Gafoa. Ifasindro lafo sebua khönia, i’oni niha sato tobali sohalöŵö khönia. Ato ndra niha soroi ba soi saröu oi la’ondrasi Nama Gafoa, la’öli gale-galenia.
Samuza inötö, mofanö nama Gafoa ba danö saröu, ba i’oroisi khö Nina Gafoa afu irorogö khöra manu. “Rorogö manu andre khöda simane fondrorogömö nono hörömö. Na taya manu da’a khööda ba nosomö tobali gatinia,” abe’e wehede Nama Gafoa.
Ba heŵa’ae no abe’e goroisa Nama Gafoa, ba ibörötaigö elungu bakha dödö Nina Gafoa. Fakaerua ia khö nonomatua sawuyu-wuyu boto, sohalöŵö khöra, Ka Hufa döinia.
“Hezo manö moroi haratomi soya sibai andre?” isofu Ka Hufa khö Nina Gafoa.
“Moroi ba manu sibatua khöma,” imanö wanema Ina Gafoa.
Maoso Ga Hufa ira’u manu sibatua andrö ba ifareso. Barö gafi tanö ba gambölö ba so zinura sola’a ana’a: “Haniha zimanga högö manu andre ba tobali razo, ba si manga atenia ero-ero i’uta’ö gana’a.”
Awai ibaso zinura sola’a ana’ö andrö, ba iŵa’ö khö nina Gafoa, “Taba manu da’a bali’ö ia diwogu.”
“Böi sara lala khöu. Na utaba manu da’ö ba ibunudo Ama Gafoa.”
Me no so dödö sabila khö Ga Hufa ba ifaso Nina Gafoa.
Alulu dödö Nina Gafoa, mendrua me no faoma so danömö wa’omasi khöra, ifaretakö zohalöŵö Ina Gafoa ba wanaba manu andrö ba larino. Me mofanö sabata zondrino manu andrö, ba faudu mangawuli Gafoa ba akhinia moroi ba zekola, la’ila wa so ndriwo sami. Sia’a, Afoa i’a högö manu ba akhinia ia gate manu.
Me inötö manga bongi, ba i’ila lahadöi högö ba ate manu, ilau mofönu Ka Hufa. Ba iŵa’ö khö Nina Gafoa, iraono si manga högö ba ate manu labunu ba larino labali’ö diwo.
Ina Gafoa si no ogömi dödönia, igo’ö manö niŵa’ö Ga Hufa. I’oni zondrino andrö wolohe ndraononia sidarua ba gatua afu tola ibunu ba larino. Bahiza, me ofeta ira ba gatua, Afoa ba akhinia la’andrö tolo khö zondrino ena’ö lö ibunu ira. Labe’e gana’a khö zondrino andrö ba wobago mbawania. Fao dödö zondrino ba i’efa’ö Gafoa ba akhinia, ba ihalö dua geu nasu tobali salahi nibali’ö diwo.
Me no awai irino nagole nasu, ba i’ohe yomo sondrino ba ilau manga Ka Hufa. Aefa i’a ndriwo andrö, ba tenga tobali razo Ga Hufa. Idugu tobali bodo ia.
Lalau morato ira Afoa ba akhinia, lasaŵa danö saröu, irege larugi ba zi sambua sifa lala ba so zinura nibe’e ba wafa, “Takera numalö ba zisambua wa’arazo. Kambölö, oya wa’atosasa ba hiza i tola mangowalu khö nono razo si sökhi bawa.”
Fabali Gafoa ilau ia ba dakera, akhinia numalö ia ba gambölö.
Ofeta Gafoa ba zisambua negara. Ono mbanuania oi mege’ege me no iröi ira razora, iröi gulidanö. Ba wangalui fogati razo, ba labe’e sambua gatö’atö, haniha zokhö lili sohola samösa ba gosali da’ö nibali’öra tobali razo. Ba baginötö da’ö, lili Gafoa mohola tara sibai. Me alua da’ö ba labali’ö ia fogati razo.
Akhi Gafoa, irugi sambua negara si so futi sibaga-baga. Ba hiza i, he baga mbawania, ba tödönia abila. Asese sibai ilimo nawönia. Omasi ia mangawalu ba ndramatua si tola mame’e balazo zaradadunia ba zi 3 fakhe. Me tola i’uta’ö gana’a soya siakhi, ba tola ifalua gatö’atö niŵa’ö ga futi.
He simanö ba obou dödö ga futi. I’alui lala hewisa afu tola mate ziakhi. Ba fatua lö alua gohitö dödönia, ba no ilau moloi siakhi. Ba fazazi ia wa ilau mbalönia khö ndra alawe safaito andrö.
Ba döröŵa ziakhi, isöndra tölu ngawalö mbotoŵa: tong si tola mofa’aso zaradadu, karafeta si tola mohombo, ba bözi-bözi si tola mobali’ö ndra’alawe tobali kudo. Me so khönia wa’abölö andrö ba ifuli ia ba zoi gafuti ba ikalaisi wa’akuaso ndra’alawe andrö ba ibali’ö ia kudo.
Me no möna ia ba möi ziakhi ifalukhaisi ga’ania Afoa si no tobali razo. Oya ngawalö zalua, ba mangawuli ira ba nomo zatuara. Lafatunö fefu zalua khö namara, Ama Gafoa. Inara sobou tödö ba sifakaerua labe’e bakha ba gurunga.
Ba gafuriata, ifuli ibali’ö niha Ga Futi. Mangatulö ira, ba lalau gowasa ba mangowalu ira.
Ba simane ba manö-manö meföna, möido ba gowasa andrö, ubadu we sangele ba dömbagu, ba hiza lö sa satete manö ba lö ofeta ba mbawagu.
Nitöngöni
[edit | edit source]Omuso dödögu na öfazaewe nidunö-dunö andre ba media sosial ma Internet. Hiza i be'e fao gumbu heza tehalö ia. Be ba gahe zura: Moroi ba Wikibuku Nias. Nifa'anö Apolonius Lase. Aila ita ba niha na lö öbe'e gumbunia, me öhalö töiu zi tenga töiu.
Fabaliŵa lala
[edit | edit source]Bale zato: Olayama • Angombakhata • Bawagöli zato • Monganga afo • Nahia wamakori • Nga'örö spesial • Ngawalö wanolo • Safuria tebulö • Sanandrösa • Sangai halöŵö