Wp/xmf/აცტეკეფ
From Wikimedia Incubator
აცტეკეფ__ინდიელ კათა ცენტრალურ მექსიკას, ნამუთ არსებენდჷ მავითაანთხა-მავითაამშვა საუკუნეემს. აცტეკეფიშ ცივილიზაცია მდიდარი რდჷ მითოლოგიათ დო კულტურულ მემკვიდრეობათ. დიდაქალაქ ტენონჩტიტლანი რდჷ, ნამუთ ტესკოკოშ ტობასი რდჷ ენწყუაფილ, ზუსტას თექ, სოდეთ ასე ქალაქ მეხიკო რე.
[edit] ტერმინოლოგია
აცტეკეფის მშობლიურ ნინაშე_ნაუატლიშე სიტყვა ,,აცტეკა" სიტყვა-სიტყვით ნიშნენს ,,მიდგარენ აცტლანაშე", ენა მითოლოგიურ ადგილი რდჷ სოდგარენ ოორუეს. სიტყვას, ნამუთ ასე გიმირინუანა ტერმინ ,,აცტეკეფ", ნამუთ აერთიანენს კათემსი, ნამუთ ართიანწკუმა დაკავშირებულ რდეს ვაჭრობათ, წესეფით, რელიგიათ დო ნინათი, პირველო დამკვიდრეს ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლტიქ (Alexander von Humboldt) დო მავითოჩხორო საუკუნეშ მექსიკელ მენცარემქ, გურჩიებდესკო ართიანშე ასეიან მექსიკელეფ დო ჯვეშ ინდიელეფი. თვითონ აცტეკეფ მუნეფიშ დუს უძახუდეს ,,მეშიკა", ვარდა ,,ტენოჩკა" დო ,,ტლალტელოლკა". სიტყვა ,,მეშიკა"_ს, სოურეშე მოურს ტერმინ ,,მექსიკა", შხვადოშხვანერო ნწყუნა. ნაიატლიშ ნინაშე თენა ნიშნენს ,,ბჟას", ათე სახელ ჯოხოდჷ აცტეკეფიშ უნჩაშის_მეშიტლი, (მეკსიტლი, მეკშტლი), თე სახელ ჯოხო წყარიშ მცენარეს ხოლო, ნამუთ ტესკოკოშ ტობას ირდუნ. არძაშ უმოს ჩინაფილ თარჯიმან ნაიატლიშ ნინაშ_მიგელ ლეონ-პორტილია (ესპ. Miguel León-Portilla) ამტკიცენს მუჭო, თე სიტყვა ნიშნენს ,,გვერდ თუთას"_სიტყვაშე ,,მეტცტლი" (მეკსტლი, მეცტლი, მეშტლი, მეტჩტლი_თუთა) დო ,,ხიჩტლი"(გვერდ). მუნეფიშ სახელ_,,ტენოჩკი", შილებე მოურდას ხოლო ართ ლეგენდარულ უნჩაშის ტენოჩაშ სახელშე.
[edit] ლეგენდეფ დო ტრადიციეფ
აცტეკეფიშ შხვადოშხვანერ კულტურა ართიანწკუმა დაკავშირებულ რე მთავარ კულტურულ კომპლექსით, ნამუსით ,,ნაია"(nahua) ჯოხონ, ნამუთ თინეფიშ საერთო ნინას ნიშნენსი. ლეგენდაშ მიხედვით, შხვადოშხვა ჯგუფემქ, ნამუქით უკულ აცტეკეფ დაჭყანუესი, ტესკოკოშ ტობაწკუმა მორთეს ოორუეშე. თე ტობაშ მდებარეობა ასე ჩიმაფილ რე__ინა ასეიან მეხიკოშ შკასი რდჷ, მარა დაზუსტებით იშენ ვამჩქუნა სოურე მოურს აცტეკეფიშ კათა. ლეგენდა მეჩიებნა მუჭო აცტეკეფიშ ჯვეშემქ ოორუეშე მორთეს, თი ადგილშე, ნამუსით აცტლან ჯოხოდუ. ლეგენდაშ მიხედვით აცტეკემს ხემანჯღვერენდჷ ღორონთ უიცილოპოჩტლი (აცტეკურო_ Huitzilopochtli). ჩინაფილ რე ლეგენდა არწივშე, ნამუთ ართ კუნძულს კაკტუსის გეხენ დო გვერს ჭკომუნსინ, ნამუშ მიხედვით ათეჯგურა ადგილს ოკო დურსხუაფდესკო ახალ ოხორ. თე სცენა__არწივ ნამუთ გვერს ყინტუნსი, გეხანტილ რე მექსიკაშ დროშას. 1256 წანას აცტეკემქ გაჩენდეს ადგილს, ნამუსით ჩაპულტეპეკ ჯოხოდუ. ექ ინწკუმა ტყა ჩანდჷ დო თე ტყაშ წოხოლე ტობა ტესკოკო რდჷ. აცტეკეფიშ მულაშახ ტესკოკოშ ტობას ხოლოშიან დიხეფ გორთილ აფუდეს ართიან შკას მოსაზღვრე ქალაქ-სახენწიფოემს. აცტეკემქ მუნეფიშ ხემანჯღვერო ქალაქ ასკაპოცალკოშ უნჩაშ აღიარეს, ქიდიხორეს ჟირ ჭიჭე კუნძულს დო აშენეს ტლატელოლკო. ტენონჩტიტლანქ (ქალაქ ტენოჩაქ) დორსხუაფილქ იუ 1325 წანას. იქ არძაშ უმოს განვითარებულ კუნძულო გინირთჷ, ასე თი ადგილ მეხიკოშ ცენტრი რე. ლეგენდაშ მიხედვით მუჟამს აცტეკემქ მორთეს ანაუაკიშ ხოლოსი, ადგილობრივ მახორობას ინეფ არძაშ უმოს ცივილიზებულ კათათ მიოჩქუდჷ, მარა აცტეკემქ გინოჭყვიდეს დუგურუაფდესკო იფრელი; მუნემქ ეთვისეს იფრელ, მუთ შეულებდეს ეუთვისებდესკო შხვა კათეფშენი. უმენტაშობა ეჭოფეს ტოლტეკეფიშ კულტურაშე(ნამუთ თური რდჷ უმოს ჯვეშ_ტეოტიუაკანაშ ცივილიზაციაში). აცტეკეფშო ტოლტეკეფ არძანერ კულტურაშ დუმარსხუაფალეფ რდეს, სიტყვა ტოლტეკაიოტლ კულტურაშ სინონიმი რდჷ. აცტეკეფიშ ლეგენდეფ ტოლტეკემს მიაკუთვნენა კეტცაკოატლიშ კულტის, მითიურ ქალაქ ტოლლანწკუმა ართო (ასეიან ტულა, იდალგოშ შტატ, მექსიკა), ნამუსით თინეფ მიაკუთვნენდეს უმოს ჯვეშ ტეოტიუაკანემს. აცტეკემქ დოთირეს ნამდგარენ ტრადიციეფ მუნეფიშ საკუთარ ტრადიციეფით. დოთირეს მუნეფიშ მით ხოლო სამყაროშ დორსხუაფაშენ, მით ოთხ დიდ ეპოქაშენ, თე ოთხხოლო ეპოქაშ თებაშ სამანჯელ მსოფლიო კატასტროფეფი რდჷ. ჩქინ ერა ნაიოლინ რე (აცტეკურო_Nahui-Ollin) მახუთა ეპოქა, მახუთა ბჟა ვარდა მახუთა დორსხუაფა. ჩქინ სამყაროქ ენტჷ თე კატასტროფას. ეშ მიზეზ ღორონთ ნანაიატლიშ მუშ დუდიშ მსხვერპლშეწირვა რე (ენა არძაშ უმოს ჩიჩიე ღორონთი რდჷ, ნამუსით ჭუეფ უღუდჷ ლახარაშ გურშენი. ათეშ უკულ მუქ ბჟა-ჩხანათ გინირთჷ). ე მით ჯვეშ ქალაქ ტეოტიუაკანწკუმა რე დაკავშირებულ. (სიტყვა-სიტყვით_გაღორონთებაშ ადგილ), ნამუთ უკვე მეტებულ დო დაცარიელებული რდჷ, მუჟამს აცტეკემქ ასეიან მეხიკოშ ადგილს მორთესი. შხვა მითიშ მიხედვით ჩქინ დიხა ჟირ ტყუპ ღორონთიშ__ტესკატლიპოკიშ (აცტეკურო_Tezcatlipoca) დო კეტცაკოატლიშ დორსხუაფილი რდჷ.
[edit] იმპერია
აცტეკეფიშ იმპერია მუჭოთ შხვა ევროპულ იმპერიეფი, ეთნიკურო ჭერჭელია რდჷ; ენა რდჷ მმართველობაშ საერთო სისტემა. ათე კონტექსით არნოლდ ტოინბ ანალოგიას აკეთენს ასურეთიშ იმპერიაწკუმა. თე ქალაქეფ აცტეკემს დიდ გინაგაფალს უგანდეს, მარა თხორილ არქეოლოგიურ მასალეფ მოძირანა მუჭო თე ქალაქეფიშ მახორობაშ ეკონომიკურ მდგომარეობა იშენ პროგრესის განიცადენდჷ დო ირდუდჷ. აცტეკემს ვაჭრობა ნტერ ქალაქემწკუმა ხოლო უღუდეს......................გაგრძელება იი
