Wp/tyv/Антон Павлович Чехов

From Wikimedia Incubator

Антон Павлович Чехов (1860 чылдың январь 17-де Таганрогка төрүтүнген). 1879 чылда Чехов гимназияны дооскаш, Москвага келгеш, Москва университединиң медицина факультединге кирген. 1884 чылда Чехов университетти дооскан.

Чеховтуң чурттап турар бажыңының хаалгазында: Доктор А. П. Чехов деп бижиишкин көстүп келген. Удаваанда Чехов литературлуг улуг чогаал Хову деп повесть бижип эгелээн. Ону сураглыг чогаалчы Гаршин номчааш: Россияда чаа бирги чергениң чогаалчы тыптып келген-дир деп чугаалаан.

Сезен чылдар үезинде Чехов ырак Сахалин ортулуунче аян-чорук кылган. Бодунуң ынаар чораанының дугайында Чехов Сахалин ортулук деп улуг ном бижээн. Сахалин чорааны Чеховтуң кадыынга аар болган болгаш ооң соонда аарыгзынар апарган.

Чехов Москваны каггаш, көдээге чурттаар деп шиитпирлээш, Москвадан чүс верста черде улуг эвес имение садып алган. Аңаа Чехов бодунуң эң эки элээн хөй чогаалдарын бижээн.

Чехов тараачыннарга эмчи дузаламчызын көргүзеринден кажан-даа ойталаваан. Тараачыннар-биле холбашканы - оларның амыдыралның ханызынче көөр арганы Чеховка берген. Ооң түңнелинде ‘Тараачыннар’ деп сураглыг тоожуну бижээн.

Чеховтуң кадыы улам баксыраан болгаш хөй чылдар иштинде эмнедир апарган. Крымның мурнуу эриинде Ялтага эмнетпишаан тургаш, Чехов чогаал ажылын кагбайн, харын кайгамчык мастерствону чедип шыдаан.

Чехов чүгле тоожулар болгаш рассказтар эвес, харын шиилер база бижээн. Москваның аныяк, чаа-ла тыптып келген чечен театры Чеховтуң ‘Чайка’ деп шиизин үндүрген. Ол шии театрны алдаржыткан. Ол театрның сценазынга Чеховтуң ‘Үш Угбашкылар’ база ‘Вишнёвый Сад’ деп шиилерин эң-не баштай үндүрген.

Чехов Ялтага чурттап тура, Лев Толстой-биле, М. Горький-биле үргүлчү ужуражып турган. Толстойну Чехов бүгү назынында улуг чогаалчы деп хүндүлеп чораан. Аныяк М. Горькийниң ажылын Чехов сонуургап, бедик үнелеп чораан.

1902 чылда Эртемнер академиязы Максим Горькийни бодунуң хүндүлүг кежигүнүнге соңгаан. Полицийаның сүрүп чорууру пролетарий болгаш революсчу Горькийни соңгаанынга царь таарзынмаан. Соңгулданың дугайында II [ийиги] Николайга айыткаан.

Царь мындыг резолюция бижээн: ‘Эмин эрткен-не чүве-дир.’ Ол дээрге соңгулданы күш чок болдурарынга четчир турган. Ынчаарга хүндүлүг академиктерниң ийизи чогаалчылар Владимир Короленко база Антон Чехов аңаа удурланып, академик аттардан ойталааннар.

Ооң аразында Чеховтуң кадыы хүн-бүрүде-ле улам баксыраан; 1904 чылдың июль 2-де Чехов мөчээн.

А. П. Чехов бодунуң алдарлыг чогаалдарында царь чазактыг тургузугнуң үезинде дарлаар, дарладыр ёзуга холбашкан базымча, дорамчылалдыг чоруктарны мергени-биле кочулап, чырык үе дээш, кижиниң аас-кежии дээш эчис күзелин илередип турган. Кижиге идегел, бодунуң эң эки салымы дээш демисел чогаалчы Чеховтуң кол шынарлары болур.