Wp/pnb/پنجابی
From Wikimedia Incubator
| پنجابی | |
| Punjabi / ਪੰਜਾਬੀ | |
 |
|
| بولن والے دیس: | پاکستان، ھندستان، برطانیہ، کینیڈا، آسٹریلیا، سعودی عرب، تے امریکہ |
| بولن والے: | 11 کروڑ لوک |
| بولی ٹبر: | ہندآریائی بولیاں |
| لپی: | شاہ مکھی، گرمکھی دیواناگری |
| دنیا چ بولن والیاں دا نمبر: | 11 واں |
| پنجابی بولن والے | |
| 90,000,000: | پاکستان ·  |
| 1,700,000: | برطانیہ ·  |
| 800,000: | کینیڈا ·  |
| 30,000,000: | ھندستان ·  |
| 640,000: | امریکہ ·  |
| 60000: | ملائشیا ·  |
| 50,000: | آسٹریلیا ·  |
| 75,000: | جپان ·  |
| 260,000: | ہانگ کانگ ·  |
| 600000: | سعودی عرب ·  |
| 34000: | سنگاپور ·  |
| 117000: | میانمار ·  |
پنجابی ہند یورپی بولیاں دے ٹبر دی ہند ایرانی شاخ دی ہند آریائی بولی اے ۔ جہڑی سنسکرت تے فارسی نال ملدی اے ۔
پنجابی جگ دی اک وڈی بولی اے۔ جیڑی پاکستان، ھندستان، برطانیہ تے کینیڈا وچ بولی جاندی اے۔ پاکستان وچ اے سب توں زیادہ بولی جانے آلی اے تہ برطانیہ اچ اسدا نمبر دوجا اے۔ تے ہندستان چ ایدا نمر 11واں اے۔ تے پورے دکھنی ایشیاء چ اے تیجے نمبر تے آندی اے۔ پنجابی ھند آریائ بولیاں دے ٹبر دی اک بولی اے۔ پنجابی دے بہت سارے لہجے نیں پر ماجھی نوں ٹیکسالی منیا جاندا اے ۔ ایہہ لہجہ پاکستان چ لہور ، شیخوپورہ ، گوجرانوالہ دے علاقیاں چ تے ہندستان چ امرتسر ، گورداسپور ، جالندھر تے ہوشیار پور دیاں ضلعاں چ بولیا جاندا اے ۔
Contents |
[edit] جغرافیائی پھیلاؤ
پنجابی پاکستان چ سب توں زیادہ بولی چان والی زبان اے ۔ ایہہ 45 فیصد پاکستانیاں دی مادری زبان ، جدوں کہ 70 فیصد پاکستانی اس زبان نوں بولنا جاندے نیں ۔ اس دے برعکس ہندستان دی صرف 3 فیصد آبادی پنجابی بولدی اے ، پر پنجابی نوں ہندستان دی ریاست پنجاب چ سرکاری زبان تے دلی تے ہریانہ چ دوجی زبان دی حثیت حاصل اے ۔
پنجابی اصل چ انگریزاں دے ہندستان تے قبضہ کرن توں پہلاں ، دلی توں لے کے پشاور تک پھیلے ہوئے پنجاب چ لہجے دے معمولی فرقاں نال بولی جان والی بولی سی ۔ 1901ء چ انگریزاں نے اوس ویلے دے پنجاب دے شمال مغربی حصے نوں کٹ کے شمال مغربی صوبہ سرحد بنا دتا تے فیر 1947ء چ باقی پنجاب وی 2 حصیاں چڑھدا پنجاب تے لہندا پنجاب چ ونڈیا گئیا ۔ 1960ء چ اس چڑھدے یا بھارتی پنجاب دے وی 3 ٹوٹے کرکے ہماچل پردیش ، ہریانہ تے پنجاب چ تقسیم کردتا گئیا ۔ اس طرح پنجابی وی تقسیم ہندی گئی تے سیاسی مقاصد لئی اسنوں ہماچل پردیش چ ہندی دا اک لہجہ قرار دتا گئیا ۔ جدوں کہ ہماچل ج بولی جان والی زبان پنجابی دا کانگڑی لہجہ اے ۔
اس ویلے پنجابی پاکستان دے صوبہ پنجاب چ لہجے دے معمولی فرق نال تے صوبہ سرحد چ کوہاٹ بنوں تے پشاور دے ارد گرد ( ہندکو دے ناں نال )ڈیرہ اسماعیل خان چ (سرائیکی دے ناں نال ) تے ایبٹ آباد ہری پور تے ہزارہ ڈویژن دے دوجے علاقیاں چ ( پہاڑی دے ناں نال )) ، آزاد کشمیر دے علاقیاں چ ( پہاڑی تے گوجری دے ناں نال ) تے سندھ دے پنجاب نال لگدے علاقیاں چ تے ہندستان چ ریاست پنجاپ ، ہماچل پردیش ، ہریانہ دے کافی علاقیاں چ دلی تے راجستھان دے پنجاب نال لگدے ضلعاں تے مقبوضہ جموں تے کشمیر چ جموں دے ضلعاں چ بولی جاندی اے ۔ اسدے علاوہ امریکہ کینیڈا ، آسٹریلیا تے برطانیہ چ اقلیتی زبان دے طور تے بولی جاندی اے ۔
[edit] تاریخ
پنجابی دکھنی ایشیا دی ہور بولیاں ونگوں اک ہندآریائ بولی اے۔ گیارویں صدی چ پوری بولی بن کے اگے آندی اے۔ پنجابی زبان دا اختراع ایبھرمش پراکرت توں ہوئیا اے بابا فرید الدین گنج شکر(1173-1266) نوں پنجابی دا پہلا شاعر منیا جاندا اے۔ تے بعد چ بابا گرو نانک دا ناں آندا اے ۔ سکھاں دے 5ویں گرو ارجن دیو نے گرو گرنتھ صاحب لکھی ،ایہہ کتاب پنجابی گورمکھی لپی ( رسم الخط ) چ لکھی گئی اے ۔ پندرہویں توں 19ویں صدی دے درمیان مسلمان صوفی بزرگاں نے پنجابی چ بے مثال تحریراں لکھیاں ۔ اینہاں بزرگاں چ بابا بلھے شاہ دی شاعری کافیاں تے مشتمل اے ۔ وارث شاہ نے ہیر رانجھے دا منظوم قصہ لکھ کے اس قصے نوں امر کردتا تے ایہہ ہن ہیر رانجھا دے بجائے ہیر وارث شاہ دے ناں توں مشہور اے ۔ دوجے بزرگاں چ شاہ حسین ، سلطان باہو ۔ میاں محمد بخش تے خواجہ غلام فرید شامل نیں ۔
تقسیم ہند دا سب توں زیادہ نقصان پنجابی زبان نوں ہوئیا تے اسدی ترقی تے بہت برا اثر پئیا ۔ اک پاسے ہندو پنجابی جہڑے کہ صدیاں توں پنجابی بولدے چلے آرہے سن ہن ہندی نوں اپنی مادری زبان کہلان لگے ایسے طرح مسلمان اردو نوں اپنی مادری زبان تے ترجیح دین لگے ۔ ۔ اسدے نتیجے چ پاکستان چ پنجابی نوں کسے وی قسم دی سرکاری حثیت نئیں دتی گئی تے ہندستان چ وی پنجابی نوں سرکاری حثیت دین دی راہ چ روڑے اٹکائے گئے ۔ پر ہن پنجابی چڑھدے پنجاب چ سرکاری زبان اے ۔
[edit] پنجابی ادب
پنجابی ادب نوں دو حصیاں چ وکھ کیتا جا سکدا اے
- شاعری
- نثر
پنجابی ادب دی جھات مارئے تاں ایہدے وچ سانوں شاعری دی روایت جنی مضبوط تے جاندار نظر آؤندی اے نثر دا رواج اونا ای گھٹ وسدا اے۔ پہلاں پہلاں مذھب دی تعلیم تے تبلیغ لئ نثر لکھن دا رواج ھویا تے فیر قصے سناون دے رواج نے پنجابی نثر لکھن دا رواج پایا۔
پنجابی ادب دا بوہتا حصہ شاعری اتے مشتمل اے۔ شاعری جیھڑی بارھویں صدی عیسوی وچ ای بابا فرید گنج شکر دے ھاں بہرپور جوان تے توانا ھو چکی سی تاں نثر ویھویں صدی دے شروع وچ اپنا سفر شروع کردی نظر آؤندی اے۔
پنجابی دے جدید شاعراں تے ادیباں چ موہن سنگھ ، شو کمار بٹالوی ، امریتا پریتم ہندستان چ تے منیر نیازی ، انور مسعود ، منو بھائی ، راجہ رسالو تے محمد منشا یاد پاکستان چ ، شامل نیں ۔
[edit] ڈکشنری
[edit] جوڑ
[edit] پنجابی ٹی وی چینل
· پنجابی لوک · پنجابی ناچ · پنجابی · الف · ب
