Wp/guc/Epi Sutuma Wayuu

Epi Ayaawasapa'a

Epi Sutuma Wayuu (alijunaiki: Medicina tradicional Wayuu) shiia tü supülaka Wanulü sutuma Wayuu, tü epi sunainmusuu chii piachiikai kajamüin niia atijakain so'ü sukuwaitpaa supanaa pülanta anaaka supüla Wanulü, tü piachiika sutijoü supüshuwale kapülaka supanaa mujuii siia tü ayatawa sumaa lania siia susheyu kajamüin shiiain akujaka so'ü anatiraa suwanulüshe Wayuu.

Chii Piachiika joüsu sumaa makaa, joüchompaa tü soushika shikirajain sunain makaa, tü Piachiiwaka eesü supüla toolo'len siia Jie'rein nnojotsu kasaain sutuma makaa. Tü susheyuko antusu shimiwa soou jintulü´iwa musuu sukuwaitpaa: Wanee kai tü jintutka a´apusu müin akutkajaasu aipawai, sunainje türaa alapüjasu wanee soushi eesü supüla shiia waneeya piachii; sunainje makaa antitnusu jintutka akumunujusu soou jamüinjatü sukuwaitpaa joolü, asurütnusu sutuma laa'ülaa atijaka ekirajanusu so'ü piachii'waka.

Epi Pülanta Suwunushe Wayuu

Aiipia.

• Chirinchii sumaa Wuii mousalü (alijunaiki: Ron de culebra ciega): Shiia susakaa Wayuu ee ajutuin siia ashottuin eipüshe, tü makaa asutnusu wanee asushi so'ü kai, jimatashanuinjatü sunain makaa; tü wuiika ekerotunusu sulü wanee pateyaa kalüsu chirinche, yaleje aputunusu maima kai. Kettapa jiia aikünusu sumüin Wayuu eke ein.

• Paliitsa: Shiia tü sumanaka tü piachiikai supülasu o'ojitna majayut siia supülasu ayule müin sain tü samutnapaa (Epilepsia), tü pülantaka makaa antunusu chaa Uuchii Makuira chaa mmakat Wajiira tü pülantaka tü ayatasu Wayuu sutuma kajamüin yootusu sulü Lapüt.

• Jeyuutse: Supülasu ayualee so´ü sutaa Wayuu siia jootusu

• Echuwaa: Supülasu aiwa alee

• Poolot: Supülasu ayulee ataa, shiita

• Malüwaa: Shiia wanee pülanta mioü anainmüin 3 (Apünuin) waraa ipunamüin, ees chaa mmakat Wajiira nee, tü pülantaka tü supülasu Shunuii (Gripe) siia supüla kassa so'ü asu'ushi

• Jawapia: Shiia supüla kashajaa siia aiwa alee, tü makaa alakajunusu kettapa asunusu sutuma Wayuu; tü pülantaka tü nnojotsu maimain asotüin chaa Wajiira.

• Aloükaa: Supülasu aiwa alee, shunuii siia ayuule so'ü asalaa'ain

• Samüttapai: Supülasu shunuii siia ayuule so'ü asalaa'ain

• Wararat: Supülasu kashieka jieyuu (Menstruación) siia juyanta alee (Gases)

• Waimpiraicha: Supülasu asutaa atta (Picazón de Piel) jee shiita (Hongos de Piel)

• Su'urala Aippia: Supülasu ayule so´ü awalatshijawai aipairua (Sudoración Nocturna) siia shirajia souu jintut (Visión Borrosa)