Wp/gor/Tumbilo Tohe
Adati tumbilo tohe to Hulontalo de uyito tuwoto lo pulitiyo hulalo puasa. Adati utiya pilohutu lo tawu-tawuwalo to Hulontalo to tolo huyi motahudu lo dulahu buka da’a. To’u motahudu lo pulitiyo lo hulalo puasa, hulungo lo huyiliyo bo modi’olomo, sababu hulalo ma momaso ode fase hulalo bohu. To’u boyito tawu-tawuwalo hiyakiniya ma utiya boti wakutuliyo mopobilohu hakuliyo lo manusia. Ma lowali wakutu u mopiyohu momikirangi manusia boyito pitara u pilohutu lo eya. Wanu pe’i bahasa Indonesialo tumbilo artiliyo pasang wawu tohe artiliyo lampu. Tumbilo tohe lomulayi anggadu magaribu tunggulo modunggaya lo subu. Adati utiya ma pilohutu anggadu abad XV. To’u masa boyito mongotawu hipakeya tohe lontho wamuto pilo’arutiyolo wawu pilolalitolo, lapata’o pobuwolo. Tohe potinelo botiya tilanggula wango-wango. To tawu-tawunu mola, mongotawu ma lomake tohetutu meyalu damar de uyito tangi u mola’ito wanu pobuwolo. Lapata’o tohetutu ma gilanti limongoliyo wolo padamala, de uyito tubu lo ti’opo, wawu yinulo bongo, dutuwolo to tambati odelo kima wawu popaya.
Masatiya tawu-tawuwalo ma lomake yinulo huta to adati tumbilo tohe. Totombuluwa olo ma lopo’ahu olo tuwango lipu momake tohe lo listrik. To tawunu 2007 omo-omolu, adati tumbilo tohe ma lomaso Museum Rekor Indonesia (MURI) sababu limo yuta lo tohe loporame wawu lopolamahu kota lo Hulonthalo
Tumbilo tohe ma lowali budaya wawu hiburan lo tuwango lipu. Wanu ma huyi dalalo ma hirameya da’a lo ta bubulayita momilohu tohe. Tohe lo yinulo huta mowali olo ntayangolo ode alikusu de uyito ayu meyalu wawohu hulawa u silusungiliyo wawu hiliyasiya wolo wohuto bongo. Alikusu uyito biyasaliyo dilutuliyo to talu lo pango lo bele, to talu lo pango lo kantori, tihi, meyalu to sipatani lo lipu tuwewu wolo lipu tiheduliyo. Alikus de uyito bo odelo gerbang. To alikusu boyito ntilayangiyo olo lambi wawu patode. Lambi lowali simbol lo kesejahteraan, wawu patode lowali simbol lo keramahan wawu kemuliaan lo hilawo motoduwo dulahu buka da’a.
Adati lo tumbilo tohe yilakini lo tawu-tawuwalo hipolu-poluwa lo nilai agama. Timi-timi’idu lo tawunu, tawu-tawuwalo moposadiya lo yinula huta wawu tohe eleponu didu o subsidi montho totombuluwa. Timongoliyo hiikhlasiya mopotumbilo lo tohe. Tanalapa u motanggalo wawu pangimba hidutu-dutuwa lo tohe. Wawu tohe boyito silusungi limongoliyo odelo formasi lo tihi, quru’ani, wawu kaligrafi u molamahu. Adati tumbilotohe olo pilorameya lo tawu-tawuwalo wolo bunggo meyalu meriam lo talilo wawu festival bedug
To lipu to tihedu lo Hulontalo woluwo olo adati u odelo tumbilo tohe botiya. To Kabupaten Bola’ang Mongondow Tilayo (Provinsi Sulawesi Tilayo), adati botiya tilanggula Maninjo Lambu. Hiyambola to Kabupaten Bola’ang Mongondow Huliyaliyo (Provinsi Sulawesi Tilayo), tangguliyo Sumpilo Soga.
