Wp/frr/Amphibie
From Wikimedia Incubator
| Amphibie | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 En sliik foon trüs (Bufo bufo) |
||||||||
| systematik | ||||||||
|
Da amphibie (Amphibia) san jü üüljst klase foon da Tetrapoda (Dåt san åle da wirwelde diirte büte da fasche). Ål ouer tetrapoda ståme foon da amphibie ouf. Foole amphibie-sliike namt huum uk trüs.
Diheere artiikel as nuch ai gåns ouerseet!!
Contents |
[edit] mårke
[edit] hüd
Ju hüd foon en amphib bestoont, as bai manschne uk, üt ouerhüd, lääderhüd än unerhüd. Dåt jaft möre kjörtele in jü lääderhüd: nån swiitj-kjörtele, as bai manschne, ouers slim- än gaftkjörtele. Da slim-kjörtele san gödj, am jü hüd fuchti tu hüüljen, weerdöör dåt amphib bääder ouer jü hüd oome koon. Ma gaftkjörtele kon ham dåt diirt gödj ferbade. Ouers rucht gefäärlik as dåt gaft bloot bai sam sliike. Sü fergafte hu südamerikånsche indiåne har piile ma dåt rucht gefäärlike gaft foon trüse üt jü famiili Dendrobatidae. Bie juu heemske Oard Salamandra salamandra (Düütsk:Feuersalamander) kon dät Gift bloot säilden litje Huunde un Katte doodje, foar Moanskene is dät bloot n bitje seer. Seer is dät uk bie uur Amphibien, wan me joo ounfoated häd un sik ätters in dät Ooge loanget. Twiske doo Käddele sunt doo litje Dingere, doo Faawen feruurseekje: Melanophoren moakje juu Häid swott af bruun, doo Xanthophoren un Erythrophoren moakje dät Diert jeel af rood. Amphibien häidje sik, dät hat, juu oolde Uurhäid wäd in Fludden af mongs uk gans wäch moaked un oafte apfreeten.
[edit] muskulatur
Juu goude Muskulatuur fon Amphibien bewierket, dät joo foar hiere litje Grööte gjucht stäärk sunt. So kon n Poage oafte fier springe un ferscheedene Amphibien gjucht gau swimme. Dät rakt uk Oarde, doo sik sälwen in ne kuute Tied gans djoop fergreeuwe konnene.
[edit] knooke
Doo Bunken fon Amphiben sunt gjucht ferscheeden. Oafte hääbe Amphibien neen fräie Ribben, doo sunt mäd dän Räägebunke touhoopewoaksen un minnelk.
[edit] laawenswise
[edit] junge diirte
Doo Oaiere fon Amphibien, doo me as Glidderske af bie Poagen as Poageglidderske beteekent, ap Struukeljers uk Puddegrauelse naamd, sunt normoal in dät Woater, wier uk doo Poagestäite leeter lieuwje. Man mongs, in n tropisken Rienwoold, is juu Luft so fuchtich, dät doo Dierte hiere Glidderske nit in dät Woater lääse moutene. Dan sjucht me mongs sogoar, dät doo Amphibien hiere Broud pleegje. So lääse doo Centrolenidae hiere Glidderske ap Bleede, doo uur ne loangsoam flootende Äi hongje, un een Diert, dät is oafte dät Montje, mout juu Glidderske bewoakje. Man wan doo litje Poagestäite sluupje, moaket hie niks moor, dan glippe joo ou un sunt in dät Woater, as doo heemske Poagestäite uk. Bie doo Dendrobatidae gungt dät mongs so fier, dät joo hiere Poagestäite hääruumedreege. Doo maaste Amphibien moakje ne Metamorphose, dät betjut, Ferannerenge fon hieren Phänotyp bie dän Uurgong fon dät Stadium Jungdiert tou dät Stadium Uutwoaksen Diert. N Poagestäit ommet Woater, dan hie häd noch neen Lungen, man bloot Fiske-oardige Omme-Deele. Doo funktionierje so: Dät Woater kumt tou dän Bäk ien, wier dät Diert dän Suurstof in sien Bloud apnimt. Deerätter kumt dät Woater wier tou n Slits bääte dän Kop hääruut. Ätter n bitje Tied sjucht die Poagestäit immer moor so uut as n uutwoaksenen Poage. Die Stäit wäd litjer un doo Lungen immer gratter. Leeter kumt die Poagestäit, die nu al bienaist as n Poage uutsjucht, oafte an ju Luft, uum dät normoale Omjen tou leere. Noch n bitje leeter is hie uutwoaksen. Man dät rakt ook Oarden, doo neoten sunt. Dät Betjut, ju Metamorphose is fuul eer as normoal foarbie un jo blieuwe hier Lieuwend loang unner dät Woater. Dät betjut nit, dät joo uunfruchtboar sunt, man dät jo hier Lieuwend loang ju Lieuwendswiese fon n Poagestäit hääbe un ook so uutsjo. Sunne Oard is toun Biespiel dät Axolotl (Ambystoma mexicanum) uut Mexiko, ne Oard fon juu Familie Ambystomidae. Hie kon sien Metamorphose nit be'eendje, wült hie dät Hormon Thyroxin nit uut sin Schildkäddel flappe kon. Man wan me dät Axolotl mäd Thyroxin fodderet af dät Tjuuch in dät Aquarium uutflappt, moaket dät Diert sien Metamorphose as doo uur Amphibien ook, man normoal stärft hie derätter, wült hie truch juu Evolution nit an sunne Lieuwendswiese an Lound anpaaset is.
[edit] ütwüksene diirte
N uutwoaksen europäisk Amphib blift mongs uk noch in af ieuwenske dät Woater, wier hie sluuped is. Poagen gunge t.B. nit oafte fier deerfon wäch (un wan, dan nit moor as so'wät n Kilometer), un wan deer ne Gefoar is, springe joo fluks in dät Woater un swimmen wäch. Juu Pudde Bufo bufo gungt 2200 m wäch un kumt normoal bloot an dät Woater tourääch, uum Bäidene tou kriegen: Juu is uk bekoand foar hiere Wonderengen, wier juu oafte fon Autos dooded wäd. Oarde uut dän Sleek Triturus gunge oawers nit fääre as 400 m fon dät Woater wäch. Sun Diert blift uk in ganse Jierestiede bloot in dät Woater af bloot an dät Lound.
[edit] evolution
Loange Tied waas dät nit kloar, af doo Amphibien n gjucht Taxon sunt. Der waas ook juu Fermoudenge, dät doo trjo Oardengen (sjuch in dän Apsats Systematik) nit so nai früünd sunt. 1995 wuude in Texas n Fossil fuunen: Juu Oard Gerobatrachus hottini. Mäd disse Oard, juu Määrkmoale fon Poangenoardiche un fon Stäitpudden hiede, wuude fon ne kanadiske Universität ärfoarsket, dät disse two Oardengen foar 240 bit 275 Millione Jiere n gemeensoamen Foarfoare hieden. Dät waas äntweeder juu Oard Gerobatrachus hottini, af ne äänelke Oard, juu fon dät Taxon Temnospondyli oustammt. Doo Bliendwroutere stammen fon dät Taxon Lepospondyli ou. Gans kloar is dät ganse immer noch nit, man woarschienelk häd juu kanadiske Universität gjucht. Wo nai doo Temnospondyli un do Lepospondyli früünd sunt, weet me noch nit gnau, man wät me weet, is, dät aal Amphibien fon doo Knokenfiske oustammen, mooniche Wietenskupler leewe, dät Knokenfisk-Oardenge Coelacanthimorpha, juu bloot two rezente Oarden häd, die Foarfoare fon aal Amphibien is.
[edit] systematik
- Oardenge Stäitpudden (Caudata of Urodela), (sowät 560 Oarde = 9 % fon do Amphibienoarde)
-
-
-
- Familie (Cryptobranchidae)
- Familie Houktuskpudden (Hynobiidae)
- Uurfamilie Iermpudden (Sirenoidea)
- Familie Iermpudden (Sirenidae)
- Uurfamilie Salamandroidea
- Familie Ambystomatidae
- Familie Amphiumidae
- Familie Dicamptodontidae
- Familie Plethodontidae
- Familie Proteidae
- Familie Rhyacotritonidae
- Familie Salamandridae
-
-
- Oardenge Poagenoardige (Anura of Salientia), z. B. (sowät 5500 Oarde = 88 %)
thumb|200px|Ne Poagenoard (Rana esculenta) as Biespil foar do Poagenoardige
-
- Unneroardenge Archaeobatrachia
-
- Familie Stäitpoagen (Ascaphidae)
- Familie Näiseeloundske Uurpoagen (Leiopelmatidae)
- Uurfamilie Discoglossoidea
- Familie Unken un Barbourpoagen (Bombinatoridae)
- Familie (Discoglossidae)
-
- Unneroardenge Mesobatrachia
- Uurfamilie Puddenpoagen (Pelobatoidea)
- Familie Asiatiske Puddenpoagen (Megophryidae)
- Familie Muddeduukere (Pelodytidae)
- Familie Europäiske Schöifelfoutpudden (Pelobatidae)
- Familie Amerikoaniske Schöifelfoutpudden (Scaphiopodidae)
- Uurfamilie Pipoidea
- Familie Pipidae
- Uurfamilie Noosenpudden Rhinophrynoidea
- Familie Noosenpudden (Rhinophrynidae)
- Uurfamilie Puddenpoagen (Pelobatoidea)
- Unneroardenge Neobatrachia
- Uurfamilie Hyloidea
- Familie Allophrynidae
- Familie Soadelpudden (Brachycephalidae)
- Familie Poageoardige Pudden (Bufonidae)
- Familie Glääspoagen (Centrolenidae)
- Familie Spoukpoagen (Heleophrynidae)
- Familie Faarichpoagen (Hemisotidae)
- Familie Loofpoagen (Hylidae)
- Familie Suudpoagen (Leptodactylidae)
- Familie Australiske Sumppoagen (Limnodynastidae)
- Familie Australiske Suudpoagen (Myobatrachidae)
- Familie Moagebrouderpoagen (Rheobatrachidae)
- Familie Noosenpoagen (Rhinodermatidae)
- Uurfamilie Normoale Poagen (Ranoidea)
- Familie Äängbäkpoagen (Microhylidae)
- Familie Loagfingerpoagen (Arthroleptidae)'
- Familie Hierpoagen (Astylosternidae)
- Familie Dendrobatidae
- Familie Raitpoagen (Hyperoliidae)
- Familie Madagaskarpoagen (Mantellidae)
- Familie Nasikabatrachidae
- Familie Petropedetidae
- Familie Ächte Poagen (Ranidae)
- Familie Ruurpoagen (Rhacophoridae)
- Familie Seychellenpoagen (Sooglossidae)
- Uurfamilie Hyloidea
- Unneroardenge Archaeobatrachia
- Oardenge Bliendwroutere (Gymnophiona of Apoda) (sowät 170 Oarde = 3 %).
-
-
-
- Familie Noosenwroutere (Rhinatrematidae)
- Familie Fiskwroutere (Ichthyophiidae)
- Familie Uraeotyphlidae
- Familie Grääbwroutere (Scolecomorphidae)
- Familie Äidwroutere (Caeciliidae)
-
-
[edit] Wällen
- Ne Doatenbank mäd Amphibien fon dät American Museum of Natural History
- Informatione in dät Hamburger Abendblatt
- Andreas un Christel Nöllert: Die Amphibien Europas ISBN 978-3-440-06340-8
- UNSER WUNDERBARER PLANET ISBN 3-8289-3151-0
