Wp/dzu/Tiê-chiu

From Wikimedia Incubator

Tiê-tsiu (Tiê-chiu) lêh-súr hiuⁿ-kú, suaⁿ-tsúi siù-lĭ, bûn-muêh tsèng-to, nâng-bûn huĕ-tsŭi, bûn-huè tôk-têk, úr Thâi-uan, Tang-lâm-à ŭ tieh kín-mît kâi liên-hĭ, iû-sĭ tù-miâⁿ khiâu-hieⁿ, 1986 nî pĭ kok-bû-īⁿ kong-pù ûi kok-ke lêh-séu bûn-huè miâⁿ-siâⁿ.

潮州历史悠久，山水秀丽，文物众多，人文荟萃，文化独特，与台湾、东南亚有着紧密其联系，又是著名侨乡，1986年被国务院公布为国家历史文化名城。

Tsá-tŏ sin-tsiêh-khì sî-tō íⁿ ŭ nâng-lūi tsŭ-keu, tshông íⁿ tshut-thóu kâi tsiêh-khì, thâu-khì, kut-khì, nâng-kut huè-tsiêh téng, khó íⁿ kui-kièn khî ién-kóu bûn-mêng kâi kuang-hui.

早在新石器时代已有人类聚居，从已出土其石器、陶器、骨器、侬骨化石等，可以窥见其远古文明其光辉。

Thâng-thài-tsong khai-khue-tshú-sŭr, tiê-tsiu íⁿ ŭ tsìn-sŭr tshut-hīn. Hân-jú phín tiê, têng-tì hieⁿ-hău, iĕn-sur heng-hâk, sái tiê-tsiu kâi bûn-hong uè-jiên heng-khí.

唐太宗开科取士，潮州已有进士出现。韩愈贬潮，重置乡校，延师兴学，使潮州其文风蔚然兴起。

Sòng-tō kâi tiê-tsiu kèng-sĭ bûn-hong tiáⁿ-sĕng, "tsêk-tsiu nŏ tsur-īⁿ, tha-kŭn só bô”. Lâm-sòng sî tiê-tsiu tsú-kheh-hŏu nâng-kháu 14 êu buān nâng, jŭr tuan-phêng íⁿ-ău tsham-kia khue-kúr kâi kur-jiên “tsong-tiêⁿ tsì buān íⁿ tsiĕⁿ nâng”, tsong Sòng tsêk-tō Tiê-chiu tèng-tsìn-sŭr--tsiá to-tât 172 nâng, khî-tang kiĕn-iām jĭ nî (1128) tsêk-khue liên-tsiâp 9 nâng, tsêk-sî ûi-tsur hong-tŏng.

宋代其潮州更是文风鼎盛，"一州两书院，他郡所无"。南宋时潮州主客户人口14余万侬，而端平以后参加科举其居然"终场至万以上侬"，终宋一代潮州中进士者多达172侬，其中建炎二年(1128)一科连捷9侬，一时为之轰动。

Mêng-tō kâi tsìn-sŭr ûi 160 nâng, thuân-tshut liáu "tâng-páng poih-tsùn", "hiaⁿ-tĭ liên-khue" téng kia-uē kah "tsêk-mûng saⁿ tsìn-sŭr" kâi iông-iău.

明代其进士为160人，传出了同榜八俊、兄弟连科等佳话和一门三进士其荣耀。

Mêng-tō hieⁿ-tshì tèng-kúr kéng to-tât 1088 nâng. Tŏ lêh-tō kâi tōiⁿ-tshì tang Tiê-chiu huaⁿ iòng-hīn tshut "Tsō-nguân" Lîm Tăi-khim, "Pá-ngán" Hêng Tăi-pó, "Thàm-hue" Ïê Hông-tong tsiè-seⁿ-iēⁿ kâi eng-tshâi.

明代乡试中举竟多达1088人。在历代其殿试中潮州还涌现出状元林大钦、榜眼王大宝、探花姚宏中照生样其英才。

Tiê-tsiu kóu-siâⁿ kâi bûn-huè lăi-hâm kèng ûi tshim-khek, i-kang tok kiĕn kâi tsiu-siâⁿ liâk tuà ôih-tn̂g, pak-kau lâm-ti, tang-sai liâk ûi khuan-siâ. Siâⁿ-pak sĭ gê-sú-khu, siâⁿ-lâm ûi keu-tsŭ-khu, siâⁿ-tang ûi siang-ngiâp-khu, siâⁿ-sai ûi tshiú-kang-ngiâp kah phêng-mîn-khu, tsiáⁿ-kâi pù-kêk íⁿ “êk” ûi-pńg, tût-tshut thí-hīn “pak-kùi lâm-pù tang-tshâi sai-teng” kâi têk-tiám.

潮州古城其文化内涵更为深刻，依江筑建其州城略带狭长，北高南低，东西略为倾斜。城北是衙署区，城南为居住区，城东为商业区，城西为手工业和平民区，整个布局以《易》为本，突出体现"北贵南富东财西丁"其特点。

Kuàn-tshuan i lâm-pak kâi thong-khêu tăi-tău thài-phêng-lōu, lîn-tshèu-tsak-pí ngeut-lîp tieh 40 to tsō hêng-sek kak-ĭ kâi tsiêh-pâi-huáng. Tsí-tshoh kiĕn-i mêng, tsheng nŏ-tō kâi pâi-huáng, uán-jû tiê-tsiu tsêk-pŏu bûn-mêng-séu, iā sêng-liáu tiê-tsiu kóu-siâⁿ tôk-têk kâi nâng-bûn kéng-kuan.

贯穿于南北其通衢大道太平路，鳞次栉比屹立着40多座形式各异其石牌坊。兹簇建于明、清两代其牌坊，宛如潮州一部文明史，也成了潮州古城独特其人文景观。

Pêh-tshiêⁿ tài-hiă, khám-tshêu bâk-tiau kâi tiê-tsiu mîn-keu kiĕn-tok iā phó kŭ têk-sek, bô-lŭn sĭ “sì-bé thua-tshia”, “sì-tiám-kim” tsé iēⁿ kâi tshim-īⁿ tuā-thêh, a-sĭ “phau-sai”, “tek-ko-tshù” kâi phêng-mîn keu-tŏiⁿ, bô-put hién-sī tshut tshim-khek kâi tiê-tsiu mîn-sôk ì-ún, thí-hīn liáu tseng-múi tién-ngiá kâi bûn-huè lăi-hâm.

白墙黛瓦，嵌瓷木雕其潮州民居建筑也颇具特色，无论是"四马拖车"、"四点金"这样其深院大宅，抑是"抛狮"、"竹竿厝"其平民居第，无不显示出深刻其潮州民俗意蕴，体现了精美典雅其文化内涵。

Tiê-tsiu huaⁿ-ŭ ka-kī kâi huang-ngân, hì-kiâh, im-gâuh, kang-gōi múi-sût íⁿ-kîp ím-ĕu tong-guā kâi tiê-tsiu-tshài kah miâⁿ-iâng thiⁿ-ĕ kâi kang-hu-tê, Tsí-tshoh ŭ tieh lông-ut tī-hng sek-tshái kâi tiê-tsiu bûn-huè tùi thâi-uan kîp tang-lâm-à tsêk-tuà tou-ŭ tieh tâng-keun tâng-nguân kâi tshim-ién iáⁿ-hiáng kah liên-hĭ.

潮州还有家己其方言、戏剧、音乐、工艺美术以及饮誉中外其潮州菜合名扬天下其工夫茶，兹簇有着浓郁地方色彩其潮州文化对台湾及东南亚一带都有着同根同源其深远影响合联系。