Wp/dzu/Kuáng-tsì-kiê
From Wikimedia Incubator
< Wp
| Kuáng tsì kiê, sôk tsheng siang tséu kiê, sòng khiên tău tshit nî(1171 nî) thài siú tsang kang tshàng kiĕn, tsho ûi phû kiê, iû poih tsâp lâk tsiah kĕu tsûn liên kat jêu sêng sí miâⁿ" khang tsì kiê". Tshûn hi nguân nî kan(1174 nî) phû kiê pĭ âng tsúi tshong khua, thài siú siêⁿ úi têng siu tseu, pĕng tshàng kiêt koh i sai ngăi, khai sí liáu sai ngăi kiê tun kâi kiĕn tok, tsì siău tiāⁿ nguân nî(1194 nî) lêh ngôu tsâp sì nî kan, tsu kang, hêng tsiàⁿ kong, teng jún nguân, sng sok kéun téng thài siú siàng kì tseng tok, uân sêng liáu tsâp kâi kiê tun kâi kiĕn tsău. Khî tang iû íⁿ tshûn hi tsâp lâk nî(1189 nî) thài siú liáu jún nguân kiĕn tsău kâi kui mô tsuè tăi, kong tseh tsuè tù jêu kói tsheng sai kiê ûi" teng kong kiê". | 广济桥，俗称湘子桥，宋乾道七年（1171年）太守曾江创建，初为浮桥，由八十六只巨船连结而成始名“康济桥”。 淳熙元年间（1174年）浮桥被洪水冲垮，太守常炜重修之，并创杰阁于西岸，开始了西岸桥墩其建筑，至绍定元年（1194年）历五十四年间，朱江、王正功、丁允元、孙叔谨等太守相继增筑，完成了十个桥墩其建造。其中又以淳熙十六年（1189年）太守了允元建造其规模最大、功绩最著而改称西桥为“丁公桥”。 |
| Hân kang kóu bô kiê.《 Tiê tsiu saⁿ iâng tsì• kiê tău》 tsai：" iû tang íⁿ jîp kuáng tsiá, tsì tiê ŭ tsêk kang tseu tsó. Sua phêng tsúi lak, tsêk úi khó phâng； hŏu tseh kang tsiàng, tsek po kip jêu ngăi ién. Láu i tshau tsiu tsiá tshiáⁿ tsĕu khióng, luat tsêk jît put lêng sì ngôu tsì, lâi uáng tsiá liáng pēⁿ tseu." Ûi tōu kang, nâng mûn uáng uáng" jît iā iá suah, íⁿ sĕu khî piĕn". Khó kièn bô kiê tseu khóu, pái tōu tseu lân. | 韩江古无桥。《潮州三阳志·桥道》栽："由东以入广者，至潮有一江之阻。沙平水落，一苇可航；雨积江涨，则波急而岸远。老于操舟者且自恐，阅一日不能四五济，来往者两病之。"为渡江，人们往往"日夜野宿，以伺其便"。可见无桥之苦，摆渡之难。 |
| Sòng khiên tău tshit nî(1171), tiê tsiu thài siú tsang uang" năi tsău tsiu ûi niêⁿ, poih tsâp ŭ lâk, íⁿ tsiap kang tseu tang sai ngăi, tshiáⁿ sĭ tsiêh i tang, íⁿ sîn khî sì, keun khî tsí, huâm saⁿ uât guêh jêu tsiŭ, miâⁿ uat khang tsì kiê". Tsé piĕn sĭ tsuè tsá kâi kuáng tsì kiê. | 宋乾道七年（1171），潮州太守曾汪"乃造舟为梁，八十有六，以接江之东西岸，且峙石于中，以绳其势、根其址，凡三越月而就，名曰康济桥"。这便是最早其广济桥。 |
| Khang tsì kiê keng uât3 nî, i tshûn hi nguân nî(1174) hē, pĭ bô tshêng kâi âng tsúi tshong húiⁿ. Kì jĭm kâi thài siú siêⁿ i tŏng siu tseu, pĕng tsiang phû tsiu tseng tsì106 tsiah, sái" têk lû phien liên, lêng ŏ hông khua", tsâp hun tsàng kuan. Kiê sêng siăng ŭ êu tseu," sûi tshàng kiêt koh i sai ngăi, íⁿ tìn kang liû, mêng uat ngiáng hân". Khî sît, tsé kâi" kiêt koh" tsiŭ sĭ sai ngăi kâi tŏiⁿ tsêk tun. Tha kâi tshàng kiĕn, la khai liáu tshông nŏ ngăi hiàng kang sim tok tun kè niêⁿ kâi khuàng jît thî kú kang thiâⁿ kâi jûi mŏ. Sai ngăi kiê tun tshông tshûn hi nguân nî tsì siău tiāⁿ jĭ nî(1228), lêh54 nî kan iû tsu kang, hêng tsiàⁿ kong, teng jún nguân, sng tsek kéun tsu thài siú siàng kì uân sêng kiê tun10 tsō. Iû íⁿ teng jún nguân tok tun tsuè to, kong tseh tsuè tù, sai kiê in tshéu jêu tsheng" teng hôu kiê". Tang kiê íⁿ siău hi ngôu nî(1194 thài siú sím tsong ú" phuân tsiêh tang ngăi" tok" kài siù têng" ûi sí, keng tâng hông kui, lîm suaⁿ phiè, lîm huĕ tsu kong tok kiĕn, tsì khai hi nguân nî(1205), kāng tok sêng kiê tun13 tsō, mĕng kiê miâⁿ ûi" tsì tshuan". Khai khèng nguân nî(1259), thài siú lîm kuang sì" tsău sin tsiu jĭ tsâp sì, thih lám tshit tsâp tn̆g, tshông phâng êk jêu kuàn tseu". Tsì tshéu, tshuân kiê keh kêk sí tiāⁿ. | 康济桥经越3年，于淳熙元年（1174）夏，被无情其洪水冲毁。继任其太守常祎重修之，并将浮舟增至106只，使"舳舻编连，龙卧虹跨"，十分壮观。桥成尚有余资，"遂创杰阁于西岸，以镇江流，名曰仰韩"。其实，这个"杰阁"就是西岸其第一墩。它其创建，拉开了从两岸向江心筑墩架梁其旷日持久工程其帷幕。西岸桥墩从淳熙元年至绍定二年（1228），历54年间由朱江、王正功、丁允元、孙叔谨诸太守相继完成桥墩10座。又以丁允元筑墩最多，功绩最著，西桥因此而称"丁侯桥"。东桥以绍熙五年（1194太守沈宗禹"蟠石东岸"筑"盖秀亭"为始，经陈宏规、林山票、林会诸公筑建，至开禧元年（1205），共筑成桥墩13座，命桥名为"济川"。开庆元年（1259），太守林光世"造新舟二十四，铁缆七十丈，从旁翼而贯之"。至此，全桥格局始定。 |
[edit] Kuáng tsì kiê tsiêh pi 广济桥石碑
| Tshéu ău, kai kiê êk heng êk hùi, sî húiⁿ sî siu, huang huang hŏu hŏu iû keng lí liáu jĭ peh to nî, tsì mêng tong iâp tshâi ngiêng lâi liáu tha tsuè hui huâng tshàn lăn kâi sî khî. Mêng suan tek tsâp nî(1435), kiê iû tsêk tshèu pĭ hông tsúi húiⁿ huăi. Ti hú hêng nguân" íⁿ siu kiê ûi kí jĭm, kien hóng tshiàng tseu, só pŏu liâu sôk kîp pù ke kĕu sit, kai tseⁿ soiⁿ khióng ău. I sĭ, kòu bâk tsiêh, mŏ kang iông, huâm tun tseu thue húiⁿ tsiá póu tseu, tsiêh niêⁿ tong tuăn tsiá êk tseu". Uân kang ău," sai ngăi ûi tsâp tun káu tāng, kòi tshiâng sì tsâp káu tn̆g ngôu tshieh； tang ngăi ûi tsâp saⁿ tun tsâp jĭ tāng, kòi tshiâng poih tsâp lâk tn̆g. Tong khong jĭ tsâp tshit tn̆g saⁿ tshieh, tsău tsiu jĭ tsâp ŭ sì ûi phû kiê", thóng tsêk tshuân kiê miâⁿ tsheng uat： kuáng tsì kiê. Kiê sêng hău," lîp têng ok peh jĭ tsâp lâk koiⁿ", iû tŏ kiê tun tsiĕⁿ siu tok" kuáng tsì kiê jîh sì lâu", sái kuáng tsì kiê kâi huâ lĭ tsheng kah tsêk huang, lĕng pang nâng lí lêng huat tshut liáu" û tiê sèng tsuăng tŏ i kuáng tsì tsêk kiê" kâi tsàn thàm! | 此后，该桥亦兴亦废，时毁时修，风风雨雨又经理了二百多年，至明中叶才迎来了它最辉煌灿烂其时期。
明宣德十年（1435），桥又一次被洪水毁坏。知府王源"以修桥为己任，捐俸倡之，所部撩属及富家巨室，皆争先恐后。于是，购木石，募工佣，凡墩之颓毁者补之，石梁中断者易之"。完工后，"西岸为十墩九洞，计长四十九丈五尺；东岸为十三墩十二洞，计长八十六丈。中空二十七丈三尺，造舟二十有四为浮桥"，统一全桥名称曰：广济桥。桥成后，"立亭屋百二十六间"，又在桥墩上修筑"广济桥廿四楼"，使广济桥其华丽称甲一方，令邦侬李龄发出了"吾潮胜状在于广济一桥"其赞叹！ |
| Tsiàⁿ tek poih nî(1513), kuáng tsì kiê tsau thâi huang phuà huăi, ti hú thâm lûn" kì siu jû tsì", hôk tseng tsêk tun tsêk lâu, kiám khèu hok tsiu6 tsiah, sûi sêng" tsâp poih so tsûn jîh sì tsiu" kâi keh kêk. | 正德八年（1513），广济桥遭台风破坏，知府谭伦"继修如制"，复增一墩一楼，减去福州6只，遂成"十八梭船廿四洲"其格局。 |
| Tshéu ău, kuáng tsì kiê iû lú ŭ heng hùi, lêh keng tshang sng, tăn ki pún keh kêk môk tuā kâi pièn huè. Tît kàu1958 nî, in kok tău kau thong kâi su iàu, tsiang tong tuăn phû kiê thiah têu, kói ûi saⁿ khóng kǹg êⁿ kè kîp nŏ kâi kau tsuang sĕng thâi sek kiê niêⁿ, pĕng tùi só ŭ tsiêh tun tsìn kiâⁿ liáu ke kù póu khiâng.1988 nî, kuáng tsì kiê pĭ liêt ûi tshuân kok tŏng tiám bûn muêh pó hŭ tuaⁿ ūi. | 此后，广济桥又屡有兴废，历经沧桑，但基本格局没大其变化。直到1958年，因国道交通其需要，将中断浮桥拆除，改为三孔钢桁架及两个高桩乘台式桥梁，并对所有石墩进行了加固补强。1988年，广济桥被列为全国重点文物保护单位。 |
| Kuáng tsì kiê kat kòu khî têk, hêng sek sû ĭ, huâ tshái tôh mâk, put khŭi ûi tiê tsiu miâⁿ siâⁿ kâi piáu tseng, put khŭi ûi uá kok kiê niêⁿ séu tsiĕⁿ kâi têk lī, kŭ ŭ tsâp hun têng tăi kâi lêh séu kè tât, gōi sût kè tât huâ khue hâk kè tât. | 广济桥结构奇特，形式殊异，华彩夺目，不愧为潮州名城其表征，不愧为 我国桥梁史上其特例，具有十分重大其历史价值、艺术价值和科学价值。 |
| Kù ŭ mîn iâu：" tiê tsiu siang kiê hó hong liû, tsâp poih so tsûn jîh sì tsiu, jîh sì lâu thâi jîh sì iēⁿ, nŏ tsiah thih gû tsêk tsiah liu". | 故有民谣：“潮州湘桥好风流，十八梭船廿四洲，廿四楼台廿四样，二只铁牛一只溜”。 |
| Sûi tiêh lêh séu kâi pièn tshien, kuáng tsì kiê kí keng siu tok. 1958 nî tùi tshuân kiê tsìn kiâⁿ ke kù jûi siu, pĕng thiah têu tsâp poih so tsûn, kói kiĕn ûi saⁿ khóng kǹg êⁿ kè kîp nŏ tshù kau tsuang sêng thâi sek kiê niêⁿ. 1976 nî iû tsêk tshèu tsìn kiâⁿ khuàng kiĕn sêng hīn tsuăng. 1988 nî 1 guêh, kuáng tsì kiê pĭ kok bû īⁿ kong pù ûi tshuân kok tŏng tiám bûn muêh pó hŭ tuaⁿ ūi. | 随着历史其变迁，广济桥几经修筑。1958年对全桥进行加固维修，并拆除十八梭船，改建为三孔钢桁架及两处高桩承台式桥梁。1976年又一次进行扩建成现状。1988年1月，广济桥被国务院公布为全国重点文物保护单位。 |
